Elektr maydon

Elektr maydon — elektr zaryadlar yoki özgaruvçan magnit maydon hosil qilgan fizik maydon. Vaqt böyiça özgarmaydigan E.m. elektrostatik maydon debataladi. E.m. tuşunçasini birinçi bölib M. Faradey 19-asr 30-y.larida kiritgan. E.m. materiyaning maydon körinişidir. Materiyaning har qanday özgarişlari, ularning özaro ta'sirlari vaqt oraliğida va fazoda röy beradi, har qanday fizik ta'sir faqat çekli tezlik bilan tarqaladi. Elektrlangan jismlarning bir-biriga ta'siri, ularning harakati E.m.lari tufaylidir. Elektr zaryadlar bir-biriga bevosita emas, balki bilvosita ta'sir etadi. Har bir zaryad d öz atrofidagi fazoda E.m. harakat qiladi va şu maydon orqali boşqa maydonga ta'sir etadi. Demak, E.m.ning asosiy xususiyatlaridan biri mavjud bölgan E.m.ga zaryad kiritilganda unga Ğ kuç ta'sir etişidir. E.m. elektr maydon kuçlanganligi Yo va maydon potensiali f bilan tavsiflanadi. E.m. kuçlanganligi maydonning kuç xarakteristikasi bölib, u miqdor jihatdan maydonning muayyan nuqtasidagi birlik musbat zaryadga maydon tomonidan ta'sir etadigan elektr kuçlanişi bilan ölçanadi. Kuçlaniş vektor kattalik bölib, yönalişi musbat zardyaga ta'sir etuvçi kuç yönalişi bilan bir xil. Barça nuqtalarda E.m. kuçlanganligi ham yönaliş, ham miqdor jihatdan bir xil bölgan magnit maydon b i r jinsli maydon deb ataladi. Maydon potensiali skalyar kattalik, u E.m.ning energetik xarakteristikasi hisoblanadi. E.m.ni yaqqol tasavvur qiliş maqsadida elektr kuç çiziqlari va ekvipotensial sirt tuşunçalaridan foydalaniladi. Har bir nuqtasida Ye vektor öziga urinma bölgan çiziqni elektr kuç çiziği deyiladi. Elektr kuç çiziqlari E.m.ni faqat yaqqol tasvirlabgina qolmay, balki ularning ziçligi orqali Ye ni baholaş mumkin. Kuç çiziqlari ziç ötkazilgan joylarda kiçik böladi. Bir jinsli maydonning kuç çiziqlari özaro parallel yotadi. Hamma nuqtalarida potensial qiymati bir xil bölgan sirtlar ekvipotensial sirtlar deyiladi. Bir jinsli E.m. uçun ekvipotensial sirtlar özaro parallel tekisliklardagi, nuqtaviy zaryad maydoni uçun markazi zaryad ustida yotgan konsentrik aylanalardan iborat.