Elektr ötkazuvçanlik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78-b. — ziyouz.com
Elektr ötkazuvçanlik — taşki elektr maydon ta'sirida moddada elektr zaryadlarning köçişini ifodalaydigan tuşunça; jismning elektr tokini ötkaziş xususiyati va bu xususiyatni miqdoran ifodalaydigan fizik kattalik. Elektr tokini ötkazadigan jismlarni ötkazgiçlar deyiladi. Ötkazgiçlarda doimo erkin zaryad eltuvçilar — elektronlar va ionlar böladi (ana şularning tartibli yönalgan harakatlari elektr toki hisoblanadi). E. ö. miqdor jihatdan ötkazgiçdagi elektr maydon kuçlanganligi bir birlik bölganda undan ötayotgan tok ziçligi bilan aniklanadi.
Yarimötkazgiçlar va dielektriklarda elektronlarning zonalarda energetik sathlar böyiça joylaşişi bir xil, lekin taqiqlangan zonaning kengliligi dielektriklarda kattaroq. Yarimötkazgiçlarda elektronlar issiqlik energiyasi hisobiga taqiqlangan zona orqali böş zonaga öta oladi.
Tra ortişi bilan bunday ötişlar ehtimoli ortadi. Ötgan elektronlar metallarda ötkazuvçanlik elektronlari turgan şaroitga öxşaş bölgan şaroitda böladi va ötkazuvçanlikda iştirok etadi. Dielektriklarda bunday natijaga ança yuqori trada erişiş mumkin. Şunday qilib, yarimötkazgiçlar va dielektriklarda t-ra kötarilgan sari E. ö. ortib boradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТР ЎТКАЗУВЧАНЛИК — ташки электр майдон таъсирида моддада электр зарядларнинг кўчишини ифодалайдиган тушунча; жисмнинг электр токини ўтказиш хусусияти ва бу хусусиятни миқдоран ифодалайдиган физик катталик. Электр токини ўтказадиган жисмларни ўтказгичлар дейилади. Ўтказгичларда доимо эркин заряд элтувчилар — электронлар ва ионлар бўлади (ана шуларнинг тартибли йўналган ҳаракатлари электр токи ҳисобланади). Э. ў. миқдор жиҳатдан ўтказгичдаги электр майдон кучланганлиги бир бирлик бўлганда ундан ўтаётган ток зичлиги билан аникланади.
Яримўтказгичлар ва диэлектрикларда электронларнинг зоналарда энергетик сатҳлар бўйича жойлашиши бир хил, лекин тақиқланган зонанинг кенглилиги диэлектрикларда каттароқ. Яримўтказгичларда электронлар иссиқлик энергияси ҳисобига тақиқланган зона орқали бўш зонага ўта олади.
Тра ортиши билан бундай ўтишлар эҳтимоли ортади. Ўтган электронлар металларда ўтказувчанлик электронлари турган шароитга ўхшаш бўлган шароитда бўлади ва ўтказувчанликда иштирок этади. Диэлектрикларда бундай натижага анча юқори трада эришиш мумкин. Шундай қилиб, яримўтказгичлар ва диэлектрикларда т-ра кўтарилган сари Э. ў. ортиб боради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.