Elektr razvedka
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 73-b. — ziyouz.com
Elektr razvedka — Yer pöstidagi toğ jinslarining elektr hususiyatlarini hamda doimiy va özgaruvçan tok ta'sirida hosil bölgan tabiiy va sun'iy elektr maydonlarni örganişga asoslangan geofizik razvedka usullari guruhi. E.r.ni qöllaş natijasida geologik kesim jinslarining elektr xossalari (elektr qarşiligi, dielektrik ötkazuvçanligi va boşqalar) böyiça tabaqalanadi. E.r.ning quyidagi: 1) doimiy tok usuli — tabiiy elektr maydoni, zaryadi, qarşiligi; 2) pastçastotali özgaruvçan tok usuli — tellur toki, çastotali elektromagnit zondlaş va boşqalar; 3) örtaça çastotali özgaruvçan tok usuli — induksiya, aeroelektr razvedka va boşqalar; 4) yuqori çastotali özgaruvçan tok usuli — radiotölqin bilan tekşiriş, radiokip va boşqalar; 5) qutblaniş, ötiş jarayonlari, maydon barqarorlanişi natijasida yuzaga kelgan qözğaluvçan maydonlarni örganiş usullari mavjud. E.r. usullaridan samarali foydalaniş quyidagi şartşaroitlarga boğliq: 1) toğ jinslari va foydali qazilmalarning elektr xossalari bir-biridan sezilarli farqlanişi; örganilayotgan obyektning morfologiyasi va ölçamini uning yotiş çuqurligiga nisbatan ustunligini yaqqol sezilişi; 3) qoplama toğ jinslari tösiqlik ta'sirining nisbatan kamligi va boşqalar Hal qilinayotgan geologik masalalar xarakteriga köra, muhandislik geol.si, ruda va strukturaviy E.r.larga ajratiladi. E.r. usullarini qöllaş, odatda, qimmatga tuşadigan kon kavlaş va burği işlari hajmini qisqartiriş hisobiga geologik izlanişlarni tezlaştiradi va arzonga tuşadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТР РАЗВЕДКА — Ер пўстидаги тоғ жинсларининг электр ҳусусиятларини ҳамда доимий ва ўзгарувчан ток таъсирида ҳосил бўлган табиий ва сунъий электр майдонларни ўрганишга асосланган геофизик разведка усуллари гуруҳи. Э.р.ни қўллаш натижасида геологик кесим жинсларининг электр хоссалари (электр қаршилиги, диэлектрик ўтказувчанлиги ва бошқалар) бўйича табақаланади. Э.р.нинг қуйидаги: 1) доимий ток усули — табиий электр майдони, заряди, қаршилиги; 2) пастчастотали ўзгарувчан ток усули — теллур токи, частотали электромагнит зондлаш ва бошқалар; 3) ўртача частотали ўзгарувчан ток усули — индукция, аэроэлектр разведка ва бошқалар; 4) юқори частотали ўзгарувчан ток усули — радиотўлқин билан текшириш, радиокип ва бошқалар; 5) қутбланиш, ўтиш жараёнлари, майдон барқарорланиши натижасида юзага келган қўзғалувчан майдонларни ўрганиш усуллари мавжуд. Э.р. усулларидан самарали фойдаланиш қуйидаги шартшароитларга боғлиқ: 1) тоғ жинслари ва фойдали қазилмаларнинг электр хоссалари бир-биридан сезиларли фарқланиши; ўрганилаётган объектнинг морфологияси ва ўлчамини унинг ётиш чуқурлигига нисбатан устунлигини яққол сезилиши; 3) қоплама тоғ жинслари тўсиқлик таъсирининг нисбатан камлиги ва бошқалар Ҳал қилинаётган геологик масалалар характерига кўра, муҳандислик геол.си, руда ва структуравий Э.р.ларга ажратилади. Э.р. усулларини қўллаш, одатда, қимматга тушадиган кон кавлаш ва бурғи ишлари ҳажмини қисқартириш ҳисобига геологик изланишларни тезлаштиради ва арзонга тушади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.