Elektr tarmoği
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 75-b. — ziyouz.com
Elektr tarmoği — elektr energiyasini elektr manbaidan iste'molçilariga uzatiş va taqsimlaş uçun möljallangan qurilmalar majmui. Umumiy maqsadlarga möljallangan E. t. elektr st-yalar bilan iste'molçilarni havo liniyalari va kabelli elektr uzatiş liniyalari orqali boğlaydi, hududiy jihatdan tarqoq iste'molçilarni elektr energiyasi bilan markazlaşgan usudda ta'minlaydi. Elektr uzatiş liniyalari bilan boğlanmaydigan E. t.lari ham böladi. Qanday maqsadlarga möljallanganligiga qarab, ular ta'minlovçi va taqsimlovçi tarmoqlarga, ya'ni elektr energiyasini kiçik elektr st-yalardan şahar, sanoat, q. x. va boşqalar iste'molçilarga uzatuvçi va taqsimlovçi tarmoqlarga; kuçlanişi böyiça ikki guruhga, ya'ni kuçlanişi 1 kV gaça va undan yuqori bölgan tarmoqlarga bölinişi mumkin. Bundan taşqari, tok turiga qarab, özgaruvçan va özgarmas tok E.t.ga, foydalanilişiga köra, havo liniyali va kabelli; tuzilişi böyiça halqali va radial; işlaş rejimi böyiça oçiq va berk xillarga bölinadi. E.t. tarkibiga YEOr tokni özgartiruvçi, elektr energiyasini taqsimlovçi va tarmoq iş rejimini boşqaruvçi elektr st-yalari kiradi. Özgaruvçan tok E.t.lari kengtarqalgan. Özbekistonda bunday E.t.lari uçun 12,24,36, 48,60, 127, 229, 380, 660 V li; 3, 6, 10, 20, 35, 110, 150, 220, 330, 500, 750 kV li nominal kuçlanişlar qabul qilingan. Özgarmas tok E.t.lari, asosan, şaharlar, qisman t.y. elektr transporti va ba'zi elektrkimyoviy korxonalarni elektr bilan ta'minlaşda qöllanadi. Kuçlanişi 220 V gaça bölgan. E. t. lar kiçik quvvatli iste'molçilar (uyrözğor yoritiş asboblari, elektr apparatlar va boşqalar) ni, 380 V dan 10 kV gaça bölgan E. t.lar yuqori quvvatli elektr dvigatellar işlatiladigan iste'molçilarni energiya bilan ta'minlaşda qöllanadi. Kuçlaniş 6 kV dan yuqori bölgan E.t.lardan elektr energiyani qabul qilib, keyin kuçlanişni pasaytirib tarqatişda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТР ТАРМОҒИ — электр энергиясини электр манбаидан истеъмолчиларига узатиш ва тақсимлаш учун мўлжалланган қурилмалар мажмуи. Умумий мақсадларга мўлжалланган Э. т. электр ст-ялар билан истеъмолчиларни ҳаво линиялари ва кабелли электр узатиш линиялари орқали боғлайди, ҳудудий жиҳатдан тарқоқ истеъмолчиларни электр энергияси билан марказлашган усудда таъминлайди. Электр узатиш линиялари билан боғланмайдиган Э. т.лари ҳам бўлади. Қандай мақсадларга мўлжалланганлигига қараб, улар таъминловчи ва тақсимловчи тармоқларга, яъни электр энергиясини кичик электр ст-ялардан шаҳар, саноат, қ. х. ва бошқалар истеъмолчиларга узатувчи ва тақсимловчи тармоқларга; кучланиши бўйича икки гуруҳга, яъни кучланиши 1 кВ гача ва ундан юқори бўлган тармоқларга бўлиниши мумкин. Бундан ташқари, ток турига қараб, ўзгарувчан ва ўзгармас ток Э.т.га, фойдаланилишига кўра, ҳаво линияли ва кабелли; тузилиши бўйича ҳалқали ва радиал; ишлаш режими бўйича очиқ ва берк хилларга бўлинади. Э.т. таркибига ЕОр токни ўзгартирувчи, электр энергиясини тақсимловчи ва тармоқ иш режимини бошқарувчи электр ст-ялари киради. Ўзгарувчан ток Э.т.лари кенгтарқалган. Ўзбекистонда бундай Э.т.лари учун 12,24,36, 48,60, 127, 229, 380, 660 В ли; 3, 6, 10, 20, 35, 110, 150, 220, 330, 500, 750 кВ ли номинал кучланишлар қабул қилинган. Ўзгармас ток Э.т.лари, асосан, шаҳарлар, қисман т.й. электр транспорти ва баъзи электркимёвий корхоналарни электр билан таъминлашда қўлланади. Кучланиши 220 В гача бўлган. Э. т. лар кичик қувватли истеъмолчилар (уйрўзғор ёритиш асбоблари, электр аппаратлар ва бошқалар) ни, 380 В дан 10 кВ гача бўлган Э. т.лар юқори қувватли электр двигателлар ишлатиладиган истеъмолчиларни энергия билан таъминлашда қўлланади. Кучланиш 6 кВ дан юқори бўлган Э.т.лардан электр энергияни қабул қилиб, кейин кучланишни пасайтириб тарқатишда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.