Elektretlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 79-b. — ziyouz.com
Elektretlar — taşqi elektr maydon bölmaganda ham elektrlangan holatini uzoq muddat saqlaydigan qattiq dielektriklar. E. xossalari böyiça doimiy magnitlarga öxşaşdir. Bunday xossalar qator organik (parafin, naftalin, ebonit, slyuda va boşqalar) va noorganik (oltingugurt, işqoriyer metallari titanatlari — SaTYU , 1gTYU va
3 3 boşqalar) moddalarda namoyon böladi. E. oliniş usuliga qarab, termoelektretlar va fotoelektretlarga bölinadi. Dielektrikni eriş t-rasi yoki unga yaqin tragaça qizdirib, özgarmas kuçli elektr maydonda sovitiş yöli bilan barkaror termoelektret olinadi. Maydon ta'sirida molekulyar dipollarning qutblanişi röy beradi, dielektrik sovitilgandan va taşqi maydon olinganidan söng ham qisman saqlanib qoladi. Dielektriklar kuçli elektr maydonda yoritilsa, fotoelektretlar hosil böladi. E. elektrlangan holatini bir neça kundan million yillargaça saqlaşi mumkin. E. doimiy elektr maydoni manbai sifatida qöllaniladi. Elektret mikrofonlar, telefonlar, vibrodatçiklar va boşqalarning işi özgaruvçan tokning elektret elektr maydonida induksiyalanişiga asoslangan. Fotoelektretlardan elektrofotografiyada foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТРЕТЛАР — ташқи электр майдон бўлмаганда ҳам электрланган ҳолатини узоқ муддат сақлайдиган қаттиқ диэлектриклар. Э. хоссалари бўйича доимий магнитларга ўхшашдир. Бундай хоссалар қатор органик (парафин, нафталин, эбонит, слюда ва бошқалар) ва ноорганик (олтингугурт, ишқорийер металлари титанатлари — СаТЮ , 1гТЮ ва
3 3 бошқалар) моддаларда намоён бўлади. Э. олиниш усулига қараб, термоэлектретлар ва фотоэлектретларга бўлинади. Диэлектрикни эриш т-раси ёки унга яқин трагача қиздириб, ўзгармас кучли электр майдонда совитиш йўли билан баркарор термоэлектрет олинади. Майдон таъсирида молекуляр диполларнинг қутбланиши рўй беради, диэлектрик совитилгандан ва ташқи майдон олинганидан сўнг ҳам қисман сақланиб қолади. Диэлектриклар кучли электр майдонда ёритилса, фотоэлектретлар ҳосил бўлади. Э. электрланган ҳолатини бир неча кундан миллион йилларгача сақлаши мумкин. Э. доимий электр майдони манбаи сифатида қўлланилади. Электрет микрофонлар, телефонлар, вибродатчиклар ва бошқаларнинг иши ўзгарувчан токнинг электрет электр майдонида индукцияланишига асосланган. Фотоэлектретлардан электрофотографияда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.