Elektroliz

Elektroliz (elektro... va ...liz) qizdirib suyuqlantirilgan elektrolit yoki uning suvdagi eritmasi orqali özgarmas elektr toki ötganida elektrodlarda sodir böladigan oksidlanişqaytariliş jarayonlari. E.ning mohiyati kimyoviy reaksiyani elektr energiyasi hisobiga amalga oşirişdan iborat. Elektr toki berilganda ionlarning elektron qabul qiliş yoki elektron beriş hodisasi birlamçi jarayonni taşkil qiladi. Bu jarayon natijasida köpinça E.ning dastlabki mahsulotlari hosil böladi. E. mahsulotlari sof holda ajralib çiqişi yoki erituvçi bilan özaro kimyoviy reaksiyaga kirişişi mumkin. Ikkinçi holda E.ning ikkilamçi mahsulotlari hosil böladi. Qizdirib suyuklantirilgan elektrolitlar E. qilinganida faqat birlamçi mahsulotlar çiqadi. Elektrolitlarning suvdagi eritmalarida E. ança murakkab boradi, çunki köpinça ikkilamçi jarayonlar sodir böladi. Umuman E. jarayonining borişi va E. oxirida qanday mahsulotlar hosil bölişi birlamçi mahsulotlar, erituvçi tabiati, elektrodlarning qanday materialdan yasalgani, tra, elektrodlardagi tokning ziçligi va h.k.ga boğliq. Katod, ya'ni doimiy tok manbaining manfiy qutbiga ulangan elektrod qaytaruvçilik rolini bajaradi, anod esa (ya'ni manbaning musbat qutbiga ulangan elektrod) oksidlovçi sifatida xizmat qiladi. Elektrodlarda ajralib çiqadigan moddalarning massalari, tok kuçi va E. davom etadigan vaqg orasida matematik tenglamalar bilan ifodalanadigan boğlanişlar mavjud (q. Faradey qonunlari).

E. sanoatning turli sohalarida keng qöllanadi. Kimyo sanoatida xlor va işqorlar olişda, xlorat, perxlorat, persulfat kislota, kaliy permanganat, sof holdagi vodorod, ftor va boşqalar qimmatli mahsulotlar hosil qilişda, rangli metallurgiyada metallarni rafinatsiyalaşt E.dan foydalaniladi. Turli metallarning birikmalarini qizdirib suyuqlantirib, E. yordamida öşa metallar ajratib olinadi. Maşinasozlik, radiotexnika, elektronika, poligrafiya sanoatlarida turli buyumlar sirtini metallar bilan qoplaşda va boşqalarda E. qöllanadi.