Elektromagnit maydon
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 85-b. — ziyouz.com
Elektromagnit maydon — elektr zaryadlarning özaro ta'siri bevosita amalga oşadigan fizik reallik; materiyaning alohida şakli. Elektr va magnit maydonlarning kuçlanganligi (induksiyasi) bilan ifodalanadi. J. Maksvell E.m. nazariyasini elektromagnit hodisalarning barça asosiy qonuniyatlarini ifodalovçi bir neça tenglamalar sistemasi körinişida ifodalagan (1860). J. Maksvell nazariyasining asosida elektr va magnit maydonlarning özaro uzviy boğlanişda ekanligini ifodalovçi uşbu 2 ğoya yotadi: 1) vaqt davomida özgaruvçi har qanday magnit maydon elektr maydonni yuzaga keltiradi va 2) vaqt davomida özgaruvçi har qanday elektr maydon magnit maydonni yuzaga keltiradi. J. Maksvellning birinçi ğoyasi töğriligini elektromagnit induksiya hodisasi tasdiqlaydi, ikkinçisini esa G. Gers elektromagnit tölqinlarni kaşf qilişi bilan isbotladi. Maxsus şartşaroitlarda E. m. elektr maydon yoki magnit maydon körinişida mavjud bölişi mumkin. Moddiy jismlar tarkib topgan atomlar teng miqdordagi musbat va manfiy elektr zaryadlarga ega. Atomdagi bu zaryadlarning E. m. orqali özaro ta'sir qilişi har qanday holatdagi jism (gaz, suyuqlik, qattiq jism, plazma)ning xususiyatlarini belgilaydi. Elektromagnit özaro ta'sir tabiatda mavjud uç xil fizik özaro ta'sirlarning biri hisoblanadi.
Zaryadlarning fazoda qanday taqsimlanganligi va qanday harakat qilişi ma'lum bölsa, bu zaryadlar hosil qilgan E. m. kattaliklarini aniqlaş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТРОМАГНИТ МАЙДОН — электр зарядларнинг ўзаро таъсири бевосита амалга ошадиган физик реаллик; материянинг алоҳида шакли. Электр ва магнит майдонларнинг кучланганлиги (индукцияси) билан ифодаланади. Ж. Максвелл Э.м. назариясини электромагнит ҳодисаларнинг барча асосий қонуниятларини ифодаловчи бир неча тенгламалар системаси кўринишида ифодалаган (1860). Ж. Максвелл назариясининг асосида электр ва магнит майдонларнинг ўзаро узвий боғланишда эканлигини ифодаловчи ушбу 2 ғоя ётади: 1) вақт давомида ўзгарувчи ҳар қандай магнит майдон электр майдонни юзага келтиради ва 2) вақт давомида ўзгарувчи ҳар қандай электр майдон магнит майдонни юзага келтиради. Ж. Максвеллнинг биринчи ғояси тўғрилигини электромагнит индукция ҳодисаси тасдиқлайди, иккинчисини эса Г. Герц электромагнит тўлқинларни кашф қилиши билан исботлади. Махсус шартшароитларда Э. м. электр майдон ёки магнит майдон кўринишида мавжуд бўлиши мумкин. Моддий жисмлар таркиб топган атомлар тенг миқдордаги мусбат ва манфий электр зарядларга эга. Атомдаги бу зарядларнинг Э. м. орқали ўзаро таъсир қилиши ҳар қандай ҳолатдаги жисм (газ, суюқлик, қаттиқ жисм, плазма)нинг хусусиятларини белгилайди. Электромагнит ўзаро таъсир табиатда мавжуд уч хил физик ўзаро таъсирларнинг бири ҳисобланади.
Зарядларнинг фазода қандай тақсимланганлиги ва қандай ҳаракат қилиши маълум бўлса, бу зарядлар ҳосил қилган Э. м. катталикларини аниқлаш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.