Elektron musiqa
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 87–88-b. — ziyouz.com
Elektron musiqa — 1) elektron musiqa çolğulari, ovoz yoziş hamda ovoz taratiş (magnitofon kabi) qurilmalari vositasi bilan yaratilgan musiqa asarlari. Kompozitorlik ijodida konkret musiqa, maxsus kompyuter dasturlari asosida ijod etilgan kompyuter musiqasi, kinofilm, spektakl va boşqalar uçun bastalagan amaliy E.m. kabi turlari ajratiladi. Ommabop musiqada 1970-y.lardan rivoj topib, barça elektr va elektron musiqa çolğularidan keng foydalanilgan çolğu rok musiqa («8rase», «Tap§yeppe Vgeat» va boşqalar ansambllar), koinot mavzusida, asosan, sintezator uçun yaratilgan musika («Rtk Ğyuuo* ansambli, Jan Mişel Jarr, Klaus Şulse va boşqalar), noaniq ritmlar, rivojlanmagan ohang parçalari, köp qatlamli, çöziq akkord va şovqinlarga asoslangan «embiyent» uslubi (Brayyan Eno va boşqalar), texnik qurilmalar tovuşlarining taqlidlaridan foydalanilgan «texno» uslubi va boşqalar ajratiladi; 2) musiqiy avangardizm yönalişlaridan biri. Sun'iy (obertonparsmz) tonlarini elektron qurilmalari hamda maxsus kompyuter dastur (algoritm)lar yordamida qayta işlaşga asoslanadi. Asosçisi AQŞda yaşagan fransuz kompozitori E. Varez (1883—1965) hisoblanadi («Ekvatorial» asari, 1934 va boşqalar). 1951 yil birinçi maxsus E.m. studiyalari Yevropa (Parij, P.Şeffer va Ya.Ksenakis; Berlin, X.Eymert), keyinçalik, Amerika va Osiyo mamlakatlarida taşkil topgan, 1960—70-y.larda E.m.ning milliy maktablari yuzaga kelgan (Germaniyada — K.Ştokxauzen; AQŞda — M.Bebbit, R.Seşns; Yaponiyada — T.Mayudzumi, Misrda —X.alDabxa, Rossiyada — E.Artemyev, E. Denisov, A.Şnitke; Italiyada — L.Berio, L.Nono; Polşada — K.Penderetskiy va boşqalar). 20-asrning sönggi çoragidan E.m. Italiya (mas, Florensiya konservatoriyasi, 1970), AQŞ, Yaponiya, Niderlandiya, Germaniya va boşqalar mamlakatlar oliy öquv yurtlarida öqitiladi, AQŞ, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Polşa va Germaniyada umumta'lim tizimiga ham kiritilgan.
Ad..Kogoutek S., Texnikakompozitsii v muznke 20 veka, M., 1976.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТРОН МУСИҚА — 1) электрон мусиқа чолғулари, овоз ёзиш ҳамда овоз таратиш (магнитофон каби) қурилмалари воситаси билан яратилган мусиқа асарлари. Композиторлик ижодида конкрет мусиқа, махсус компьютер дастурлари асосида ижод этилган компьютер мусиқаси, кинофильм, спектакль ва бошқалар учун басталаган амалий Э.м. каби турлари ажратилади. Оммабоп мусиқада 1970-й.лардан ривож топиб, барча электр ва электрон мусиқа чолғуларидан кенг фойдаланилган чолғу рок мусиқа («8расе», «Тап§еппе Вгеат» ва бошқалар ансамбллар), коинот мавзусида, асосан, синтезатор учун яратилган мусика («Ртк Ғюуо* ансамбли, Жан Мишель Жарр, Клаус Шульце ва бошқалар), ноаниқ ритмлар, ривожланмаган оҳанг парчалари, кўп қатламли, чўзиқ аккорд ва шовқинларга асосланган «эмбиент» услуби (Брайян Эно ва бошқалар), техник қурилмалар товушларининг тақлидларидан фойдаланилган «техно» услуби ва бошқалар ажратилади; 2) мусиқий авангардизм йўналишларидан бири. Сунъий (обертонпарсмз) тонларини электрон қурилмалари ҳамда махсус компьютер дастур (алгоритм)лар ёрдамида қайта ишлашга асосланади. Асосчиси АҚШда яшаган француз композитори Э. Варез (1883—1965) ҳисобланади («Экваториал» асари, 1934 ва бошқалар). 1951 йил биринчи махсус Э.м. студиялари Европа (Париж, П.Шеффер ва Я.Ксенакис; Берлин, Х.Эймерт), кейинчалик, Америка ва Осиё мамлакатларида ташкил топган, 1960—70-й.ларда Э.м.нинг миллий мактаблари юзага келган (Германияда — К.Штокхаузен; АҚШда — М.Бэббит, Р.Сешнс; Японияда — Т.Маюдзуми, Мисрда —Х.альДабха, Россияда — Э.Артемьев, Э. Денисов, А.Шнитке; Италияда — Л.Берио, Л.Ноно; Польшада — К.Пендерецкий ва бошқалар). 20-асрнинг сўнгги чорагидан Э.м. Италия (мас, Флоренция консерваторияси, 1970), АҚШ, Япония, Нидерландия, Германия ва бошқалар мамлакатлар олий ўқув юртларида ўқитилади, АҚШ, Япония, Буюк Британия, Польша ва Германияда умумтаълим тизимига ҳам киритилган.
Ад..Когоутек Ц., Техникакомпозиции в музнке 20 века, М., 1976.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.