Elektron musiqa çolğulari
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Elektron musiqa çolğulari — zamonaviy musiqa çolğulari turi; tovuşi elektron qurilmalar yordamida elektr signallarni hosil qiliş, kuçaytiriş hamda özgartiriş yöli bilan paydo böladi. Ilk namunasi — telarmonium 1897 yilda amerikalik prof. T. Kaxill tomonidan ixtiro qilingan. Unda ijro etilgan musiqa asarlari Nyu-York telefon tarmoği orqali uzatilgan. 1920 yilda rus muhandisi L. Termen havaskor musiqaçilarga möljallangan bir ovozli termenvoksni kaşf qilgan. 1934 yilda L. Xammond birinçi köpovozli elektroorganni işlab çiqqan. Keyinçalik sintezator, orkestrator, 1980—90 yillarda klavinova, raqamli piano va royal kabi klavişli, ritm maşina, raqamli barabanlar kabi urma va boşqalar turlari rivoj topdi. Hoz. E.m.ç. elektr signallarni hosil qiliş (elektromagnit generatori yoki ossillyator), ularni özgartiriş (modulyator, filtr, feyzer, multieffektor, mikşer, turli protsessorlar, kuçaytirgiçlar), yozib oliş (sekvenser, sempler), xotirada saqlaş (turli disklar), tovuşlarga aylantiriş (akustik tizimi, dinamiklar) kabi qurilmalardan iborat. An'anaviy musiqa çolğularidan farqli ölaroq E.m.ç. barça (musiqiy ohang va usullar bilan birga turli tabiiy va sun'iy) tovuşlarni elektronraqamli şakliga aylantirib (mas, sempler yordamida) xotiraga oladi hamda çeksiz imkon darajasida özgartira oladi. E.m.ç. popmusiqa, elektron musiqada, şuningdek, turli fonogrammalarni tayyorlaşda keng foydalaniladi. Özbekistonda, asosan, 1980- y.lardan tarqala boşladi.
Muhiddin Nosirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕКТРОН МУСИҚА ЧОЛҒУЛАРИ — замонавий мусиқа чолғулари тури; товуши электрон қурилмалар ёрдамида электр сигналларни ҳосил қилиш, кучайтириш ҳамда ўзгартириш йўли билан пайдо бўлади. Илк намунаси — телармониум 1897 йилда америкалик проф. Т. Кахилл томонидан ихтиро қилинган. Унда ижро этилган мусиқа асарлари Нью-Йорк телефон тармоғи орқали узатилган. 1920 йилда рус муҳандиси Л. Термен ҳаваскор мусиқачиларга мўлжалланган бир овозли терменвоксни кашф қилган. 1934 йилда Л. Хаммонд биринчи кўповозли электроорганни ишлаб чиққан. Кейинчалик синтезатор, оркестратор, 1980—90 йилларда клавинова, рақамли пиано ва рояль каби клавишли, ритм машина, рақамли барабанлар каби урма ва бошқалар турлари ривож топди. Ҳоз. Э.м.ч. электр сигналларни ҳосил қилиш (электромагнит генератори ёки осциллятор), уларни ўзгартириш (модулятор, фильтр, фейзер, мультиэффектор, микшер, турли процессорлар, кучайтиргичлар), ёзиб олиш (секвенсер, семплер), хотирада сақлаш (турли дисклар), товушларга айлантириш (акустик тизими, динамиклар) каби қурилмалардан иборат. Анъанавий мусиқа чолғуларидан фарқли ўлароқ Э.м.ч. барча (мусиқий оҳанг ва усуллар билан бирга турли табиий ва сунъий) товушларни электронрақамли шаклига айлантириб (мас, семплер ёрдамида) хотирага олади ҳамда чексиз имкон даражасида ўзгартира олади. Э.м.ч. попмусиқа, электрон мусиқада, шунингдек, турли фонограммаларни тайёрлашда кенг фойдаланилади. Ўзбекистонда, асосан, 1980- й.лардан тарқала бошлади.
Муҳиддин Носиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.