Elementorganik birikmalar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 104-b. — ziyouz.com
Elementorganik birikmalar — uglerod atomi boşqa element atomi bilan töğridantögri birikkan organik birikmalar. Uglerod vodorod, kislorod, azot, oltingugurt yoki galogenlar (ftordan taşqari) bilan birikkan birikmalar, odatda, E.b.ga kirmaydi.
E.b. odam va hayvonlar hayot faoliyatida muhim rol öynaydi. Mas, V vi-
]2 tamini özida kobalt, gemoglobin esa temir saqlaydi, fosfororganik birikmalar uglevodlar almaşinuvi jarayonlarida iştirok etadi. Margimuş, surma, oltin, simob birikmalari kimyoterapiyada, kremniy sintetik kauçuk va surkov moylari sanoatida, qörğoşin birikmalari antidetonatorlar tayyorlaşda, fosfor birikmalari insektitsidlar işlab çiqarişda, ftor birikmalari sovitkiçlar va polimerlar sanoatida, alyuminiy birikmalari polimerlar sintezida, qalay birikmalari esa polimerlar eskirişining oldini olişda, magniy, litiy hamda rux birikmalari organik sintezda keng köllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕМЕНТОРГАНИК БИРИКМАЛАР — углерод атоми бошқа элемент атоми билан тўғридантўгри бириккан органик бирикмалар. Углерод водород, кислород, азот, олтингугурт ёки галогенлар (фтордан ташқари) билан бириккан бирикмалар, одатда, Э.б.га кирмайди.
Э.б. одам ва ҳайвонлар ҳаёт фаолиятида муҳим роль ўйнайди. Мас, В ви-
]2 тамини ўзида кобальт, гемоглобин эса темир сақлайди, фосфорорганик бирикмалар углеводлар алмашинуви жараёнларида иштирок этади. Маргимуш, сурма, олтин, симоб бирикмалари кимётерапияда, кремний синтетик каучук ва сурков мойлари саноатида, қўрғошин бирикмалари антидетонаторлар тайёрлашда, фосфор бирикмалари инсектицидлар ишлаб чиқаришда, фтор бирикмалари совиткичлар ва полимерлар саноатида, алюминий бирикмалари полимерлар синтезида, қалай бирикмалари эса полимерлар эскиришининг олдини олишда, магний, литий ҳамда рух бирикмалари органик синтезда кенг кўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.