Eleyalik Parmenid
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 89-b. — ziyouz.com
Parmenid Eleyalik PARMENID (Parmenides) Eleyalik (mil. av. taxm. 540—480) — yunon faylasufi, Eleya maktabi vakili. Anaksimandr va pifagorçilar b-n ğoyaviy yaqin bölgan. Falsafadan taşqari qonunşunoslik b-n qam şuğullangan. P. falsafasining asosida tafakkur b-n sezgilarni va şunga muvofiq ravişda tafakkur yordamida bilinadigan dunyo b-n sezgilar yordamida bilinadigan dunyoni bir-biridan keskin farqlaş yotadi. Tafakkur b-n unga muvofiq keladigan (fikrda aks etgan) dunyoni «bir butun», «yagona», abadiy va qözğalmas, bir xil, bölinmas va tugal deb bilgan. Borliq va tafakkurning aynanligini ta'riflab berişga urindi. Garçi, dunyoni hissiy bilişni inkor etmagan bölsada, ammo uni falsafiy va ilmiy tuşuniş uçun faqat hissiyotning özi yetarli emas deb körsatdi. P. fikriça, akl-idrok haqiqat mezo-nidir. P.ga köra, olamning asosida 2 birinçi materiya; yoruğ va faol olov xamda qoronği va passiv massa yotadi, olam ularning qöşilişidan paydo bölgan. P.ning asosiy falsafiy asari «Tabiat töğrisida» dostonidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРМЕНИД (Parmenides) Элеялик (мил. ав. тахм. 540—480) — юнон файласуфи, Элея мактаби вакили. Анаксимандр ва пифагорчилар б-н ғоявий яқин бўлган. Фалсафадан ташқари қонуншунослик б-н қам шуғулланган. П. фалсафасининг асосида тафаккур б-н сезгиларни ва шунга мувофиқ равишда тафаккур ёрдамида билинадиган дунё б-н сезгилар ёрдамида билинадиган дунёни бир-биридан кескин фарқлаш ётади. Тафаккур б-н унга мувофиқ келадиган (фикрда акс этган) дунёни «бир бутун», «ягона», абадий ва қўзғалмас, бир хил, бўлинмас ва тугал деб билган. Борлиқ ва тафаккурнинг айнанлигини таърифлаб беришга уринди. Гарчи, дунёни ҳиссий билишни инкор этмаган бўлсада, аммо уни фалсафий ва илмий тушуниш учун фақат ҳиссиётнинг ўзи етарли эмас деб кўрсатди. П. фикрича, акл-идрок ҳақиқат мезо-нидир. П.га кўра, оламнинг асосида 2 биринчи материя; ёруғ ва фаол олов хамда қоронғи ва пассив масса ётади, олам уларнинг қўшилишидан пайдо бўлган. П.нинг асосий фалсафий асари «Табиат тўғрисида» достонидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.