Embrion

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123–124-b. — ziyouz.com

Embrion (yun.), puşt, murtak — dastlabki taraqqiyot bosqiçidagi organizm; tuxumparda va puştparda içida böladi. Odatda, uruğlangan tuxumdan rivojlanadi, tuxum içidagi zaxira oziq moddalar yoki ona organizmidagi oziq moddalar bilan oziqlanadi. Odam va hayvonlar E.ini embriologiya örganadi.

Ösimliklar murtagi yangi individ boşlanğiçidir. U murtak xaltaçasidagi tuxumhujayraning uruğlanişidan yoki nutsellus hujayrasidan vujudga kelgan zigotadan rivojlanadi. Embrion rivojlanişining eng sodda tipi yaşil suvötlar (mas, spirogira)da uçraydi. Bunda zigota sporofit iplar hosil qilmay, töğridan töğri meyozga ötadi. Moxsimonlar murtagi gametofitda ösadi. Yalanğoç uruğlilar murtagidagi erkin yadro (sagovniklarda 1024 taça) hujayra hosil bölişi bilan almaşinadi. Keyinçalik şakllangan E.da novda, ildiz va uruğpallalarning ösiş nuqtasi vujudga keladi. Köpçilik yopiq uruğlilar zigotasi ikki — apikal (E. boşlanğiçini beradi) va bazal hujayraga bölinadi.

Embriogenez ma'lumotlari asosida embrional tiplar tasnifi tuzilgan. Bundan ösimliklar filogeniyasi va evolyutsiyasi töğrisidagi masalalarni hal qilişda foydalaniladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЭМБРИОН (юн.), пушт, муртак — дастлабки тараққиёт босқичидаги организм; тухумпарда ва пуштпарда ичида бўлади. Одатда, уруғланган тухумдан ривожланади, тухум ичидаги захира озиқ моддалар ёки она организмидаги озиқ моддалар билан озиқланади. Одам ва ҳайвонлар Э.ини эмбриология ўрганади.

Ўсимликлар муртаги янги индивид бошланғичидир. У муртак халтачасидаги тухумҳужайранинг уруғланишидан ёки нуцеллус ҳужайрасидан вужудга келган зиготадан ривожланади. Эмбрион ривожланишининг энг содда типи яшил сувўтлар (мас, спирогира)да учрайди. Бунда зигота спорофит иплар ҳосил қилмай, тўғридан тўғри мейозга ўтади. Мохсимонлар муртаги гаметофитда ўсади. Яланғоч уруғлилар муртагидаги эркин ядро (саговникларда 1024 тача) ҳужайра ҳосил бўлиши билан алмашинади. Кейинчалик шаклланган Э.да новда, илдиз ва уруғпаллаларнинг ўсиш нуқтаси вужудга келади. Кўпчилик ёпиқ уруғлилар зиготаси икки — апикал (Э. бошланғичини беради) ва базал ҳужайрага бўлинади.

Эмбриогенез маълумотлари асосида эмбрионал типлар таснифи тузилган. Бундан ўсимликлар филогенияси ва эволюцияси тўғрисидаги масалаларни ҳал қилишда фойдаланилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.