Emil Zolya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123–124-b. — ziyouz.com
Zolya Emil ZOLYA (Zola) Emil (1840.2.4 — Parij — 1902.29.9) — fransuz yozuvçisi. Ilk ijodi romantizm ruhida: «Ninon ertaklari» (1864), «Klodning tavbasi» (1865), «Marhumning vasiyati» (1866) va b. 60-y.larda naturalistik ruxdagi «Öliklar vasiyati» (1866), «Tereza Raken» (1867), «Madlen Fera» (1868) kabi romanlar yezdi. «Rugon-Makkarlar» 20 jildli romanlar turkumida (1871- 93) Napoleon davridagi siyosiy tuzum qoralangan («Rugonlarning ulğayişi», 1871; «Tor-mor», 1893), jamiyatdagi moliyaviy hiyla-nayranglar foş etilgan («Ölja», 1872; «Pul», 1891), kiborlarning axloqsizligi körsatilgan («Nana», 1880), amalparast, ma'naviy qaşşoq kimsalar kalaka qilingan («Parij qurtlari», 1873), nasroniylarning teskariçilik harakatlari foş etilgan («Plassanning zabt etilişi», 1874). 3. bir qator romanlarida oddiy mehnatkaşlarning olijanob timsollarini yorqin böyoqlarda tasvirlagan. Xususan, «Qopqon» (1877) romanida kosib va hunarmandlar hayoti, «Hamal» (1885) romanida esa işçilarning turmuş tarzi aks ettirilgan. «Tereza Raken» (1873 y.da sahnalaştirilgan) dramasi va «Rauberden vorislari» komediyasi yozuvçining eng yaxşi sahna asarlaridir. 3. ijodida ijtimoiy mav-zular ustuvor mavqega ega. «Uç şahar» trilogiyasi («Lurd», 1894; «Rim», 1896; «Parij», 1898), tugallanmay qolgan «Tört injil» tetrologiyasi («Hosildorlik», 1899; «Mehnat», 1901; «Haqiqat», 1903) bunga misol böladi. 3. ijtimoiy hayotga ham faol aralaşgan va 19-a. oxirlarida Fransiyada juda katta şov-şuvga sabab bölgan «Dreyfus işi» (boşqa millat vakilining soxta ayb b-n qamalişiga qarşi) böyiça Fransiya Respublikasi Prezidentiga «Men qoralayman!» (1898) nomli oçiq xat b-n murojaat qilgan. Respublika hukumati 1898 y. 23 fev.da yozuvçini qamaş haqida hukm çiqaradi. 3. çet elga qoçadi (1899 y.da Vataniga qaytadi). 3. xalq uçun teatr yara-tişni orzu qilgan edi. «Fransiyaning olğa yurişi» turkumidagi dramalarida inqilobiy şior ostida mustabidlik ruhini yaşirgan Uçinçi respublikaga qarşi kuraşni davom ettirişni maqsad qilgan edi. Lekin bu maqsadini amalga oşirolmadi. 3. ro-manlarida garçi qaltis ijtimoiy ziddiyatlar tasvirlangan bölsa ham, u ma'lum siyosiy tuzumga dastyorlik qilişni or deb bilgan. U har doim özi tanlagan tamoyilga — haqqoniyat ta-moyiliga sodiq qoladi. Uning romanlarini öqib butun bir davr haqida tasavvurga ega böliş mumkin. 3. ning «Hikoyalar» (1937), «Tegirmon qamali» (1942) va «Hamal» (1981, tarjimon Xayrulla Ergaşev) asarlari özbek tilida naşr etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗОЛЯ (Zola) Эмиль (1840.2.4 — Париж — 1902.29.9) — француз ёзувчиси. Илк ижоди романтизм руҳида: «Нинон эртаклари» (1864), «Клоднинг тавбаси» (1865), «Марҳумнинг васияти» (1866) ва б. 60-й.ларда натуралистик рухдаги «Ўликлар васияти» (1866), «Тереза Ракен» (1867), «Мадлен Фера» (1868) каби романлар езди. «Ругон-Маккарлар» 20 жилдли романлар туркумида (1871- 93) Наполеон давридаги сиёсий тузум қораланган («Ругонларнинг улғайиши», 1871; «Тор-мор», 1893), жамиятдаги молиявий ҳийла-найранглар фош этилган («Ўлжа», 1872; «Пул», 1891), киборларнинг ахлоқсизлиги кўрсатилган («Нана», 1880), амалпараст, маънавий қашшоқ кимсалар калака қилинган («Париж қуртлари», 1873), насронийларнинг тескаричилик ҳаракатлари фош этилган («Плассаннинг забт этилиши», 1874). 3. бир қатор романларида оддий меҳнаткашларнинг олижаноб тимсолларини ёрқин бўёқларда тасвирлаган. Хусусан, «Қопқон» (1877) романида косиб ва ҳунармандлар ҳаёти, «Ҳамал» (1885) романида эса ишчиларнинг турмуш тарзи акс эттирилган. «Тереза Ракен» (1873 й.да саҳналаштирилган) драмаси ва «Рауберден ворислари» комедияси ёзувчининг энг яхши саҳна асарларидир. 3. ижодида ижтимоий мав-зулар устувор мавқега эга. «Уч шаҳар» трилогияси («Лурд», 1894; «Рим», 1896; «Париж», 1898), тугалланмай қолган «Тўрт инжил» тетрологияси («Ҳосилдорлик», 1899; «Меҳнат», 1901; «Ҳақиқат», 1903) бунга мисол бўлади. 3. ижтимоий ҳаётга ҳам фаол аралашган ва 19-а. охирларида Францияда жуда катта шов-шувга сабаб бўлган «Дрейфус иши» (бошқа миллат вакилининг сохта айб б-н қамалишига қарши) бўйича Франция Республикаси Президентига «Мен қоралайман!» (1898) номли очиқ хат б-н мурожаат қилган. Республика ҳукумати 1898 й. 23 фев.да ёзувчини қамаш ҳақида ҳукм чиқаради. 3. чет элга қочади (1899 й.да Ватанига қайтади). 3. халқ учун театр яра-тишни орзу қилган эди. «Франциянинг олға юриши» туркумидаги драмаларида инқилобий шиор остида мустабидлик руҳини яширган Учинчи республикага қарши курашни давом эттиришни мақсад қилган эди. Лекин бу мақсадини амалга оширолмади. 3. ро-манларида гарчи қалтис ижтимоий зиддиятлар тасвирланган бўлса ҳам, у маълум сиёсий тузумга дастёрлик қилишни ор деб билган. У ҳар доим ўзи танлаган тамойилга — ҳаққоният та-мойилига содиқ қолади. Унинг романларини ўқиб бутун бир давр ҳақида тасаввурга эга бўлиш мумкин. 3. нинг «Ҳикоялар» (1937), «Тегирмон қамали» (1942) ва «Ҳамал» (1981, таржимон Хайрулла Эргашев) асарлари ўзбек тилида нашр этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.