Emiliy Xristianoviç Lend
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 83-b. — ziyouz.com
Lend Emiliy Xristianoviç [1804.12(24).2, Tartu - 1865.29.1(10.2), Rim] — rus fizigi va elektrotexnigi, Peterburg FA akad. (1830). Asosiy ilmiy işlari elektromagnetizm masalalariga oid. Induksion toklar yönalişini aniklaş uçun Lens qoidasini yaratgan (1833). B.S.Yakobi b-n hamkorlikdagi «Elektromagnitlar qonunlari haqida»gi işida elektromagnitlarni hisoblaş usulini bergan (1838 — 44), J.Joul oçgan elektr tokining issiqlik xarakatini aniq tajribalar b-n asoslab bergan (q. Joul—Lens qonuni) (1842). U elektr maşinalarda elektr yurituvçi kuçning kamayişi sabablarini aniklab, uning generatorning aylaniş tezligiga boğliq emasligini va uning asosiy sababi yakorda induksiyalanadigan tok (yakorning özinduksiyasi) ekanligini ta'kidlagan. Özgaruvçan tok egri çiziğini örganiş uçun möljallangan asbob ixtiro qilgan. Metallar qarşiligining t-raga boğliqligini aniqlaş, Om qonunini asoslaş, magnit oqimini ölçaş uçun ballistik usul yaratişga (B. S. Yakobi b-n birgalikda) doir işlar muallifi. L. tabiiy geografiya sohasida ham tadqiqotlar ötkazib, qutbiy va tropik kengliklardagi t-ralar farqini örgangan, u yerlardagi dengiz oqimining sabablarini — okeanlarning sirkulyatsiya qonunini aniqlagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛЕНД Эмилий Христианович [1804.12(24).2, Тарту - 1865.29.1(10.2), Рим] — рус физиги ва электротехниги, Петербург ФА акад. (1830). Асосий илмий ишлари электромагнетизм масалаларига оид. Индукцион токлар йўналишини аниклаш учун Ленц қоидаcини яратган (1833). Б.С.Якоби б-н ҳамкорликдаги «Электромагнитлар қонунлари ҳақида»ги ишида электромагнитларни ҳисоблаш усулини берган (1838 — 44), Ж.Жоуль очган электр токининг иссиқлик харакатини аниқ тажрибалар б-н асослаб берган (қ. Жоуль—Ленц қонуни) (1842). У электр машиналарда электр юритувчи кучнинг камайиши сабабларини аниклаб, унинг генераторнинг айланиш тезлигига боғлиқ эмаслигини ва унинг асосий сабаби якорда индукцияланадиган ток (якорнинг ўзиндукцияси) эканлигини таъкидлаган. Ўзгарувчан ток эгри чизиғини ўрганиш учун мўлжалланган асбоб ихтиро қилган. Металлар қаршилигининг т-рага боғлиқлигини аниқлаш, Ом қонунини асослаш, магнит оқимини ўлчаш учун баллистик усул яратишга (Б. С. Якоби б-н биргаликда) доир ишлар муаллифи. Л. табиий география соҳасида ҳам тадқиқотлар ўтказиб, қутбий ва тропик кенгликлардаги т-ралар фарқини ўрганган, у ерлардаги денгиз оқимининг сабабларини — океанларнинг циркуляция қонунини аниқлаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.