Emotsiya

Emotsiya (frans. lot. — larzaga keltiraman, hayajonlantiraman) — odam va hayvonlarning taşqi va içki qözğatuvçilar ta'siriga nisbatan subyektiv reaksiyalari. E. qoniqiş yoki qoniqmaslik, quvonç, qörquv va boşqalar şakllarda namoyon böladi. E. ixtisoslaşgan miya tuzilmalarining faol holatidan iborat bölib, odam va hayvonlarda bu holatni minimal yoki maksimallaştiriş (kuçaytiriş, takrorlaş) istagini paydo qiladi. E xususiyati zarur ehtiyoj va uni qoniqtiriş imkoniyati bilan belgilanadi. Ehtiyojni qoniqtiriş ehtimoli kam bölganida E. salbiy (qörquv, ğazab) şaklda namoyon böladi. Aksinça uni qondiriş ehtimoli kutilganiga nisbatan yuqori bölganida E.ga ijobiy tus (qoniqiş, quvonç) beradi. Miyaning turli qismlariga elektr toki ta'sir ettiriş orqali dastlab hayvonlarda, keyinçalik odamlarda salbiy va ijobiy E. paydo qiladigan nerv markazlari aniqlanadi. Bu markazlar, asosan, boş miya pöstloğining oldingi qismida, limbik sistemasi (uzunçoq miya, oraliq miya, örta miyaning bir qança tuzilmalari majmui)da, markaziy kulrang moddada va gipotalamusda joylaşgan. E. örganiş, hosil bölgan şartli reflekslarni mustahkamlaş jarayonida benihoya katta ahamiyatga ega. E. bilimlarni özlaştiriş (zehn) çegaraskni kengaytiradi; xotirani faollaştiradi, odam va hayvonlar kommunikatsiyasida qöşimça vosita (mimika, nutq yoki tovuş intonatsiyasi va boşqalar) böladi. Odamda oliy ijtimoiy ehtiyojlar asosida paydo böluvçi differension va turgun E.lar, odatda, hissiyot deb ataladi.