Endosperm
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 136–137-b. — ziyouz.com
Endosperm (endo... va snerma) ösimlik uruğida hosil böladigan oziqtöqima. Oçiq uruğlilarda E. uruğlanişdan oldin murtak xaltasidan paydo bölib, jinsiy gametofitga mos keladi. E. hujayralari dastlab gaploid, yadrolari qöşilgandan söng diploid bölib qoladi. Gulli ösimliklar E.i qöş uruğlaniş natijasida murtak xaltasi diploid markaziy hujayrasidan hosil böladi; triploid hujayrasi çangçi va uruğçi genomiga ega.
E. ösayotgan murtakni oziq moddalar bilan ta'minlaydi; tarkibida kraxmal, yoğ yoki b. moddalar köp. E. köpçilik gulli ösimliklarning yetilgan uruğida, xususan, barça bir pallalilar (suv va botqoqlik ösimliklardan taşqari), köpçilik ikki pallalilarda böladi. Biroqbir qança ikki pallalilar (dukkaklilar, qovoqdoşlar, qoqidoşlar, karamdoşlar, eman, qayin va boşqalar)da E. bölmaydi, çunki uruğ şakllanişining dastlabki davrlarida E. ösayotgan murtakka sörilib ketadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭНДОСПЕРМ (эндо... ва снерма) ўсимлик уруғида ҳосил бўладиган озиқтўқима. Очиқ уруғлиларда Э. уруғланишдан олдин муртак халтасидан пайдо бўлиб, жинсий гаметофитга мос келади. Э. ҳужайралари дастлаб гаплоид, ядролари қўшилгандан сўнг диплоид бўлиб қолади. Гулли ўсимликлар Э.и қўш уруғланиш натижасида муртак халтаси диплоид марказий ҳужайрасидан ҳосил бўлади; триплоид ҳужайраси чангчи ва уруғчи геномига эга.
Э. ўсаётган муртакни озиқ моддалар билан таъминлайди; таркибида крахмал, ёғ ёки б. моддалар кўп. Э. кўпчилик гулли ўсимликларнинг етилган уруғида, хусусан, барча бир паллалилар (сув ва ботқоқлик ўсимликлардан ташқари), кўпчилик икки паллалиларда бўлади. Бироқбир қанча икки паллалилар (дуккаклилар, қовоқдошлар, қоқидошлар, карамдошлар, эман, қайин ва бошқалар)да Э. бўлмайди, чунки уруғ шаклланишининг дастлабки даврларида Э. ўсаётган муртакка сўрилиб кетади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.