Eneolit
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 137-b. — ziyouz.com
Eneolit (lot. — mis, misli va yun, — toş), mis davri, mistoş davri — neolityaan jez asriga ötiş davri (mil. av. 4—3 ming yilliklar). E. davrida insoniyat misdan ilk bor foydalana boşlagan. Ammo mis yumşoq va mört edi, bu esa uni işlatişni qiyinlaştirardi. Şuning uçun mis 100 ming yillab işlatilib kelingan toş qurollarni iste'moldan siqib çiqara olmadi. Şunga köra, bu davr mistoş davri ham deyiladi. E. davri arxeologik yodgorliklari Zarafşon quyi oqimida Kaptarning qumi, Katta Tuzkon makonlari, Sarazm, Namozgohtepa, Qoradepe (Turkmaniston) kabilarda qazib örganilgan. Bu davrda odamlar dehqonçilik va çorvaçilik bilan şuğullanganlar. Mehnat qurollari toşdan, suyakdan tayyorlangan. Kulolçilik ança ravnaq topgan: idişlarga geometrik naqşlar solingan, odam va hayvon tasvirini soliş ham odat bölgan. E. davri yodgorliklaridan qaziş paytida pişirilgan loydan yasalgan köplab ayol haykalçalari (ma'budalar) topilgan. Bu E. davrida hali ona uruği (matriarxat) bölganligidan dalolat beradi.
Ad.:Gulyamov Ya.G., Islamov U.I., Askarov A.A., Pervobntnaya kultura v nizovyax Zarafşana. T., 1966; Masson V.M., Altşdepe, M., 1981.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭНЕОЛИТ (лот. — мис, мисли ва юн, — тош), мис даври, мистош даври — неолитяан жез асрига ўтиш даври (мил. ав. 4—3 минг йилликлар). Э. даврида инсоният мисдан илк бор фойдалана бошлаган. Аммо мис юмшоқ ва мўрт эди, бу эса уни ишлатишни қийинлаштирарди. Шунинг учун мис 100 минг йиллаб ишлатилиб келинган тош қуролларни истеъмолдан сиқиб чиқара олмади. Шунга кўра, бу давр мистош даври ҳам дейилади. Э. даври археологик ёдгорликлари Зарафшон қуйи оқимида Каптарнинг қуми, Катта Тузкон маконлари, Саразм, Намозгоҳтепа, Қорадепе (Туркманистон) кабиларда қазиб ўрганилган. Бу даврда одамлар деҳқончилик ва чорвачилик билан шуғулланганлар. Меҳнат қуроллари тошдан, суякдан тайёрланган. Кулолчилик анча равнақ топган: идишларга геометрик нақшлар солинган, одам ва ҳайвон тасвирини солиш ҳам одат бўлган. Э. даври ёдгорликларидан қазиш пайтида пиширилган лойдан ясалган кўплаб аёл ҳайкалчалари (маъбудалар) топилган. Бу Э. даврида ҳали она уруғи (матриархат) бўлганлигидан далолат беради.
Ад.:Гулямов Я.Г., Исламов У.И., Аскаров А.А., Первобнтная культура в низовьях Зарафшана. Т., 1966; Массон В.М., Алтьшдепе, М., 1981.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.