Energetika va avtomatika instituti
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 140–141-b. — ziyouz.com
Energetika va avtomatika instituti ENERGETIKA VA AVTOMATIKA INSTITUTI, Özbekiston FA Energetika va avtomatika instituti — energetika va avtomatikaga doir ilmiy tekşiriş işlari bilan şuğullanadigan ilmiy muassasa. SSSR FA Özbekiston filiali (ÖzFAN)ning energetika bölimi negizida 1941 yilda Energetika instituti nomi bilan taşkil etilgan. 1956 yildan Özbekiston FA Energetika va avtomatika inti, 1963 yildan Özbekiston Energetika va avtomatika ilmiy tekşiriş instituti deb atalgan, 1981 yildan hoz. nomda. In-tda quyidagi yönalişlar böyiça fundamental, amaliy va innovatsion tadqiqotlar olib boriladi: issiqlik energetikasining fundamental muammolari, murakkab issiqlik va elektr energiyalari işlab çiqarişda zamonaviy texnologiyalarni qöllaş; optimal boşqariş nazariyasi va yirik nasos st-yalarining suğoriş tizimlarida elektr yuritmalarni boşqariş jarayonini avtomatlaştiriş va rostlaş texnologiyasi; issiqlik va elektr energiya manbalarida qayta tiklanadigan murakkab tadqiqotlar va texnologiyalar; sanoat korxonalarida elektrotejamkorlik texnologiyasi; elektrofizika va yuqori kuçlanişlar texnikasi, öta yuqori kuçlanişlardagi elektr uzatişda isroflarni kamaytiriş, köp komponentli suyuqlarni tozalaş; funksional elektronikaning ilmiy asoslarini yaratiş; ölçaş va hisoblaş qurilmalarini tadqiq qiliş.
In-tda 10 ta lab., respublikada yagona nodir obyekt «Yuqori kuçlanişlar va katta toklar markazi», zamonaviy kompyuterlar va dasturiy vositalar bilan jihozlangan va internetga tez ulanadigan «Energetikada informatsion texnologiyalar markazi» bor (2005). In-tda energetika fani va amaliyoti uçun muhim ilmiy natijalarga erişildi. Elektr tizimlarini hisoblaşning ixçam nazariyasi va usullari yaratiddi, yuqori kuçlanişli elektr uzatiş liniyadaridan kiçik quvvatlarni oliş sxemalarini yaratiş, respublikaning tabiiyiqlim şaroitlaridan samarali foydalaniş maqsadida qayta tiklanuvçi energiya manbalaridan, xususan, quyot energiyasi, şamol kuçi, yer osti suvlari t-rasi va kiçik gidroelektr st-yalardan foydalaniş böyiça keng qamrovli ilmiy tekşiriş işlari olib borildi. Bundan taşqari, energetika korxonalarida işlab çiqariş jarayonlarini avtomatlaştiriş va telemexanizatsiyalaş borasida muhim natijalarga erişildi. Yarimötkazgiçli elementlar asosida invertorlarning bir qança sxemalari taklif etildi va boşqalar muhim ilmiy tekşiriş işlari bajarildi. In-tda energetika tizimlarining samaradorligini oşiriş, quvvatni tejaş, ekologik sof energetikaning dolzarb muammolari böyiça fundamental tadqiqotlar olib boriladi. Yangi energiya manbalarini topiş, qayta tiklanuvçi energiya manbalari samaradorligini oşiriş, ularning energiya tizimidagi salmoğini köpaytiriş kabi masalalar intdagi istiqbolli masalalarhisoblanadi. Intfaoliyati R.A. Açimov, J. A. Abdumayev, G. A. Grineviç, R.A.Zohidov, A.S.Saidxöjayev, S.Z.Usmonov, N. M. Usmonxöjayev, H.F. Fozilov, M. 3. Homidxonov va boşqalar olimlar nomi bilan bogliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭНЕРГЕТИКА ВА АВТОМАТИКА ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон ФА Энергетика ва автоматика институти — энергетика ва автоматикага доир илмий текшириш ишлари билан шуғулланадиган илмий муассаса. СССР ФА Ўзбекистон филиали (ЎзФАН)нинг энергетика бўлими негизида 1941 йилда Энергетика институти номи билан ташкил этилган. 1956 йилдан Ўзбекистон ФА Энергетика ва автоматика инти, 1963 йилдан Ўзбекистон Энергетика ва автоматика илмий текшириш институти деб аталган, 1981 йилдан ҳоз. номда. Ин-тда қуйидаги йўналишлар бўйича фундаментал, амалий ва инновацион тадқиқотлар олиб борилади: иссиқлик энергетикасининг фундаментал муаммолари, мураккаб иссиқлик ва электр энергиялари ишлаб чиқаришда замонавий технологияларни қўллаш; оптимал бошқариш назарияси ва йирик насос ст-яларининг суғориш тизимларида электр юритмаларни бошқариш жараёнини автоматлаштириш ва ростлаш технологияси; иссиқлик ва электр энергия манбаларида қайта тикланадиган мураккаб тадқиқотлар ва технологиялар; саноат корхоналарида электротежамкорлик технологияси; электрофизика ва юқори кучланишлар техникаси, ўта юқори кучланишлардаги электр узатишда исрофларни камайтириш, кўп компонентли суюқларни тозалаш; функционал электрониканинг илмий асосларини яратиш; ўлчаш ва ҳисоблаш қурилмаларини тадқиқ қилиш.
Ин-тда 10 та лаб., республикада ягона нодир объект «Юқори кучланишлар ва катта токлар маркази», замонавий компьютерлар ва дастурий воситалар билан жиҳозланган ва интернетга тез уланадиган «Энергетикада информацион технологиялар маркази» бор (2005). Ин-тда энергетика фани ва амалиёти учун муҳим илмий натижаларга эришилди. Электр тизимларини ҳисоблашнинг ихчам назарияси ва усуллари яратидди, юқори кучланишли электр узатиш линиядаридан кичик қувватларни олиш схемаларини яратиш, республиканинг табиийиқлим шароитларидан самарали фойдаланиш мақсадида қайта тикланувчи энергия манбаларидан, хусусан, қуёт энергияси, шамол кучи, ер ости сувлари т-раси ва кичик гидроэлектр ст-ялардан фойдаланиш бўйича кенг қамровли илмий текшириш ишлари олиб борилди. Бундан ташқари, энергетика корхоналарида ишлаб чиқариш жараёнларини автоматлаштириш ва телемеханизациялаш борасида муҳим натижаларга эришилди. Яримўтказгичли элементлар асосида инверторларнинг бир қанча схемалари таклиф этилди ва бошқалар муҳим илмий текшириш ишлари бажарилди. Ин-тда энергетика тизимларининг самарадорлигини ошириш, қувватни тежаш, экологик соф энергетиканинг долзарб муаммолари бўйича фундаментал тадқиқотлар олиб борилади. Янги энергия манбаларини топиш, қайта тикланувчи энергия манбалари самарадорлигини ошириш, уларнинг энергия тизимидаги салмоғини кўпайтириш каби масалалар интдаги истиқболли масалаларҳисобланади. Интфаолияти Р.А. Ачимов, Ж. А. Абдумаев, Г. А. Гриневич, Р.А.Зоҳидов, А.С.Саидхўжаев, С.З.Усмонов, Н. М. Усмонхўжаев, Ҳ.Ф. Фозилов, М. 3. Ҳомидхонов ва бошқалар олимлар номи билан боглиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.