Eol jarayonlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 154-b. — ziyouz.com
Eol jarayonlar (yunonlarning şamol xudosi — Eol nomidan) — şamol işi ta'sirida relyef hosil qiluvçi jarayonlar. E.j. yuzaga kelişi uçun havo quruq, atmosfera yoğinlari miqdori kam, tez-tez kuçli şamollar esib turişi, çang, qum kabi mayda zarrali yotqiziqlar keng tarqalgan va şahrik. ma'lum tabiiy şaroitlar mavjud bölişi kerak. Şu sababli E.j. köproq arid iqlimli ölkalarda, ayniqsa, qumli çöllarda faol. Şamol qattiq toğ jinslarini yemiradi, maydalaydi, maydalangan jinslarni uçiradi va boşqalar joylarga olib borib töplaydi. Şamol uçirib ketayotgan qum va mayda toş zarraçalarining toğ jinslariga urilib, ularning mexanik yemiriliş jarayoniga korraziya deyiladi. Yemiriliş natijasida qattiq toğ jinslaridan turli şakllar — toş qöziqorinlar, ustunlar, odamtoşlar hosil böladi. Qum töplanib barxanlar, qum tepalari vujudga keladi (yana q. Akkumulyatsiya, deflyatsiya).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭОЛ ЖАРАЁНЛАР (юнонларнинг шамол худоси — Эол номидан) — шамол иши таъсирида рельеф ҳосил қилувчи жараёнлар. Э.ж. юзага келиши учун ҳаво қуруқ, атмосфера ёғинлари миқдори кам, тез-тез кучли шамоллар эсиб туриши, чанг, қум каби майда заррали ётқизиқлар кенг тарқалган ва шаҳрик. маълум табиий шароитлар мавжуд бўлиши керак. Шу сабабли Э.ж. кўпроқ арид иқлимли ўлкаларда, айниқса, қумли чўлларда фаол. Шамол қаттиқ тоғ жинсларини емиради, майдалайди, майдаланган жинсларни учиради ва бошқалар жойларга олиб бориб тўплайди. Шамол учириб кетаётган қум ва майда тош заррачаларининг тоғ жинсларига урилиб, уларнинг механик емирилиш жараёнига корразия дейилади. Емирилиш натижасида қаттиқ тоғ жинсларидан турли шакллар — тош қўзиқоринлар, устунлар, одамтошлар ҳосил бўлади. Қум тўпланиб барханлар, қум тепалари вужудга келади (яна қ. Аккумуляция, дефляция).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.