Epidermofitiya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 160–161-b. — ziyouz.com
Epidermofitiya (epidermis va yun. — ösimlik) — terining zamburut kasalligi. Dermatofit zamburuğlari (3 turi) qözğatadi. E. bir neça xil böladi. Oyoq panjasi E.sida köproq tirnoklar kasallanadi. Kasallik manbai E. bilan oğrigan bemor hisoblanadi. Bu xil E. odamga begona poyabzal, paypoq, içki kiyim kiyganda, tirnoq oladigan qayçi va h.k.dan foydalanganda, şuningdek, oilada, hammomda, çömiladigan joylardan yuqişi mumkin. Unga köpinça oyoq terlaşi, qavarişi, biçilişi, venalarning varikoz kengayişi va boşqalar sabab böladi. Kasallik qözğatadigan zamburuğ salgina şilingan oyoq barmoqlari orasiga kirib olgaç, öşa joy şöralab, pöst taşlaydi, söngra içi suyuqlikka töla pufakçalar paydo bölib, ular yoriladi va içidan suyuqlik çiqadi ( u dastlab tiniq bölib, keyinçalik xiralaşadi), eroziyalar hosil böladi, keyin qora qötir bilan qoplanib, ma'lum vaqtdan söng tuşib ketadi va yangiyangi pufakçalar paydo bölaveradi. Ular bir-biri bilan qöşilib kattalaşadi, suvlanadi, yalliğlanib qizaradi va qiçişadi.
Barmoqlar orasi terisi qavatqavat bölib yumşab, oqarib turadi; burmalar osti yorilib, qattiq qiçişadi, keyinçalik bu alomatlar asta-sekin kamaya borib, şu soha terisi bir oz quruqşab turadi. Bu bilan kasallik tuzalmaydi, aksinça davolanmasa, surunkali tus oladi; yoz kunlari botbot qöziydi. E. zamburuği tuşgan tirnoq yuzida sariq doğ va çiziqçalar paydo böladi, keyinçalik tirnoq yumşab, uvalanib ketadi. Ana şunday tirnoqda va terining köçgan kepaklarida zamburuğ ipçalari hamda sporalari böladi.
Rubrofitiyada oyoq panjasidan taşqari qöl panjasi, teri burmalari, yuz va badan kasallanadi. Kasallik manbai, uning yuqişi va tarqalişi oyoq panjasi E.siga öxşaş.
Çov E.sida köproq çov, qöltiq va ayollarda kökrak bezi osti burmalari yalliğlanib, töq qizil doğlar paydo böladi, qattiq qiçişadi. Kasallik bemor yoki u işlatgan buyumlar (moçalka, kleyonka, kiyimkeçak) orqali yuqadi.
E.ni vraç davolaydi. Kasallik keçiktirib yuborilganda uni davolaş ança mudpkul. Şuning uçun E.ga xos dastlabki alomatlar paydo bölganda darhol vraçga uçraşiş, bilarbilmas davo qilişga aslo yöl qöymaslik kerak; aks holda kasallik avj olib ketişi yoki ekzemaga öxşaş allergik toşmalar toşişi mumkin. Şaxsiy gigiyena qoidalariga qat'iy rioya qiliş, şuningdek, begona poyabzal, paypoqlarni kiymaslik; badanni, xususan, köp terlaydigan teri burmalarini alohida soçiq bilan artib quritiş, qöp terlaşni davolaş kerak.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭПИДЕРМОФИТИЯ (эпидермис ва юн. — ўсимлик) — терининг замбурут касаллиги. Дерматофит замбуруғлари (3 тури) қўзғатади. Э. бир неча хил бўлади. Оёқ панжаси Э.сида кўпроқ тирноклар касалланади. Касаллик манбаи Э. билан оғриган бемор ҳисобланади. Бу хил Э. одамга бегона пойабзал, пайпоқ, ички кийим кийганда, тирноқ оладиган қайчи ва ҳ.к.дан фойдаланганда, шунингдек, оилада, ҳаммомда, чўмиладиган жойлардан юқиши мумкин. Унга кўпинча оёқ терлаши, қавариши, бичилиши, веналарнинг варикоз кенгайиши ва бошқалар сабаб бўлади. Касаллик қўзғатадиган замбуруғ салгина шилинган оёқ бармоқлари орасига кириб олгач, ўша жой шўралаб, пўст ташлайди, сўнгра ичи суюқликка тўла пуфакчалар пайдо бўлиб, улар ёрилади ва ичидан суюқлик чиқади ( у дастлаб тиниқ бўлиб, кейинчалик хиралашади), эрозиялар ҳосил бўлади, кейин қора қўтир билан қопланиб, маълум вақтдан сўнг тушиб кетади ва янгиянги пуфакчалар пайдо бўлаверади. Улар бир-бири билан қўшилиб катталашади, сувланади, яллиғланиб қизаради ва қичишади.
Бармоқлар ораси териси қаватқават бўлиб юмшаб, оқариб туради; бурмалар ости ёрилиб, қаттиқ қичишади, кейинчалик бу аломатлар аста-секин камая бориб, шу соҳа териси бир оз қуруқшаб туради. Бу билан касаллик тузалмайди, аксинча даволанмаса, сурункали тус олади; ёз кунлари ботбот қўзийди. Э. замбуруғи тушган тирноқ юзида сариқ доғ ва чизиқчалар пайдо бўлади, кейинчалик тирноқ юмшаб, уваланиб кетади. Ана шундай тирноқда ва терининг кўчган кепакларида замбуруғ ипчалари ҳамда споралари бўлади.
Руброфитияда оёқ панжасидан ташқари қўл панжаси, тери бурмалари, юз ва бадан касалланади. Касаллик манбаи, унинг юқиши ва тарқалиши оёқ панжаси Э.сига ўхшаш.
Чов Э.сида кўпроқ чов, қўлтиқ ва аёлларда кўкрак бези ости бурмалари яллиғланиб, тўқ қизил доғлар пайдо бўлади, қаттиқ қичишади. Касаллик бемор ёки у ишлатган буюмлар (мочалка, клеёнка, кийимкечак) орқали юқади.
Э.ни врач даволайди. Касаллик кечиктириб юборилганда уни даволаш анча мудпкул. Шунинг учун Э.га хос дастлабки аломатлар пайдо бўлганда дарҳол врачга учрашиш, биларбилмас даво қилишга асло йўл қўймаслик керак; акс ҳолда касаллик авж олиб кетиши ёки экземага ўхшаш аллергик тошмалар тошиши мумкин. Шахсий гигиена қоидаларига қатъий риоя қилиш, шунингдек, бегона пойабзал, пайпоқларни киймаслик; баданни, хусусан, кўп терлайдиган тери бурмаларини алоҳида сочиқ билан артиб қуритиш, қўп терлашни даволаш керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.