Epiteliy

Epiteliy (epi... va yun. — sörğiç), epiteliy töqimasi — köp hujayrali hayvonlarda — tanani va tana böşliğini qoplab turuvçi, köpçilik bezlarning asosiy funksional tarkibini taşkil etuvçi töqima. Embriogenezda E. har uççala murtak varaqlaridan hosil böladi va tana qoploğiçi, ularning hosilalari hamda köpçilik bezlarning hosil bölişida qatnaşadi. E. tez eskirib qolişi tufayli kuçli regeneratsiya qiliş xususiyatiga ega. E. bazal membrana bilan çegaralangan, unda tomirlar bölmaydi; oziq moddalarni unga yaqin joylaşgan biriktiruvçi töqimadan oladi. E. çeklovçi, himoya, moddalar almaşinuvi (söriş, ajratiş), sekret ajratiş funksiyasini bajaradi. Funksiyasiga binoan, qoplovçi va sekretor E.ga ajratiladi. Qoplovçi E., öz navbatida, bir qavatli, köp qavatli va oraliq qavatli böladi. Bir qavatli E. hujayralari bazal membrana bilan boğlangan (oşqozon va içak devori, mezoteliy tana böşliğini örab turadigan E.). Köp qavatli E.ning faqat içki qavati bazal membrana bilan qoplangan (teri E.si), oraliq (2 qavatli) E.ning taşqi körinişi organ devori çözilişiga qarab özgarib turadi (mas, qovuq, siydik çiqariş yöli E.si). Sekretor E. esa bezlarda böladi. E. hujayrasining tuzilişi uning sekretorlik funksiyasi bilan boğliq.

E. şakliga binoan, yassi, kubsimon va silindrsimon böladi. Şimuvçi E. hujayrasi sirti tuksimon jiyakli, hilpillovçi E.da hilpillovçi kipriklar böladi. Himoya funksisini bajaruvçi E. uçun muguzlaşiş xususiyati, bezli epiteliy uçun donador endoplazmatik tör va Golji kompleksining rivojlanişi xos.

Ösimliklarda E. — ignabarglilarning mum yöllari va soyabonguldoşlarga mansub ösimliklarning moy çiqariş yöllarini örab turadigan hujayralar.