Erebuni

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 180-b. — ziyouz.com

Erebuni — Urartu davlatining şim.da podşo Argişti Menua öğli tomonidan qurilgan qal'a (mil.av.782 yil). E. xarobalari Yerevan şahrining şim. çekkasidagi ArinBerd tepaligida aniqlangan. Muntazam qazişma işlari 1950 yildan boşlangan. Mil. av. 8-asrda qal'a Urartu podşolarining şim.ga yurişlari çoğidagi yirik harbiyma'muriy markazi va qarorgohi bölgan. Qazişmalar natijasida qalin mudofaa devori, saroy, 2 ibodatxona va xöjalik xonalari çiqqan. Devor toşlarida va ustunlarning tagkursilarida Argişti va uning öğli Sardurining qurilişga doir 20 ga yaqin bitiklari aniqpangan. Saroy va ibodatxonalardan birida ajoyib naqşinkor friz(piramon)lar, ma'budlar tasviri, ov manzarasi va soliq yiğiş tasvirlari topilgan. Mil. av. 7-asrda qal'a öz ahamiyatini yöqotgan, uning xazinasidagi boyliklar yangi markaz — Teyşebainiga köçirilgan.

E.dagi bunyodkorlik işlari faqat podşo Rusa davrida (mil. av. 6-asr boşi) qayta boşlangan. Urartu davlati qulab, Teyşebaini vayron etilgaç (mil. av. taxm. 585 yil), E.da hayot davom etgan. Axomaniylar davrida yangi inşootlar qurilgan. Mil. av. 5—4-asrlarga oid Milet tangalari, şuningdek, mahalliy hokimga tegişli ajoyib kumuş ritonlar topilgan. E. nomi Armaniston poytaxti — Yerevan şahri nomida saqlangan. 1968 yil Yerevanning 2750 yillik yubileyi munosabati bilan ArinBerdda keng kölamda ta'mirlaş işlari olib borilgan.

Fatxulla Ergaşev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЭРЕБУНИ — Урарту давлатининг шим.да подшо Аргишти Менуа ўғли томонидан қурилган қалъа (мил.ав.782 йил). Э. харобалари Ереван шаҳрининг шим. чеккасидаги АринБерд тепалигида аниқланган. Мунтазам қазишма ишлари 1950 йилдан бошланган. Мил. ав. 8-асрда қалъа Урарту подшоларининг шим.га юришлари чоғидаги йирик ҳарбиймаъмурий маркази ва қароргоҳи бўлган. Қазишмалар натижасида қалин мудофаа девори, сарой, 2 ибодатхона ва хўжалик хоналари чиққан. Девор тошларида ва устунларнинг тагкурсиларида Аргишти ва унинг ўғли Сардурининг қурилишга доир 20 га яқин битиклари аниқпанган. Сарой ва ибодатхоналардан бирида ажойиб нақшинкор фриз(пирамон)лар, маъбудлар тасвири, ов манзараси ва солиқ йиғиш тасвирлари топилган. Мил. ав. 7-асрда қалъа ўз аҳамиятини йўқотган, унинг хазинасидаги бойликлар янги марказ — Тейшебаинига кўчирилган.

Э.даги бунёдкорлик ишлари фақат подшо Руса даврида (мил. ав. 6-аср боши) қайта бошланган. Урарту давлати қулаб, Тейшебаини вайрон этилгач (мил. ав. тахм. 585 йил), Э.да ҳаёт давом этган. Ахоманийлар даврида янги иншоотлар қурилган. Мил. ав. 5—4-асрларга оид Милет тангалари, шунингдек, маҳаллий ҳокимга тегишли ажойиб кумуш ритонлар топилган. Э. номи Арманистон пойтахти — Ереван шаҳри номида сақланган. 1968 йил Ереваннинг 2750 йиллик юбилейи муносабати билан АринБердда кенг кўламда таъмирлаш ишлари олиб борилган.

Фатхулла Эргашев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.