Ergaşiş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 178-b. — ziyouz.com
Ergaşiş — sintaktik boğlanişning bir turi, gapda bir sözning ikkinçisiga böysunişi, ya'ni tobelaniş yöli bilan boğlanişi. E.söz birikmasi tarkibidagi bölaklar orasida ham, gap tarkibidagi bölaklar orasida ham uçraydi. Bunda bir bölak ikkinçisiga nisbatan ergaş (tobe) söz vaziyatida böladi. Mas: kitobni öqimoq (kitobni — ergaş söz, öqimoq — boş söz). Sözlarning E. yöli bilan boğlanişi 3 xil böladi: boşqaruv, moslaşuv va bitişuv (sözlarning heç qanday qöşimçalarsiz, ohang yordamida birikişi). Ega va kesim orasidagi E. (tobelaniş), boşqa bölaklardan farqli ravişda söz birikmasini emas, balki gapni hosil qiladi.
E. qöşma gaplar doirasida ham kuzatiladi. Bu hol biri ikkinçisini aniqlaş, töldiriş kabi vazifalarni bajaradigan qöşma gap qismlari doirasida yuz beradi. Bunday qöşma gaplar ergaşgan qöşma gaplar deb yuritilib, ular mazmun va vazifalariga köra 14 turga bölinadi (yana q. Köşma gap).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭРГАШИШ — синтактик боғланишнинг бир тури, гапда бир сўзнинг иккинчисига бўйсуниши, яъни тобеланиш йўли билан боғланиши. Э.сўз бирикмаси таркибидаги бўлаклар орасида ҳам, гап таркибидаги бўлаклар орасида ҳам учрайди. Бунда бир бўлак иккинчисига нисбатан эргаш (тобе) сўз вазиятида бўлади. Мас: китобни ўқимоқ (китобни — эргаш сўз, ўқимоқ — бош сўз). Сўзларнинг Э. йўли билан боғланиши 3 хил бўлади: бошқарув, мослашув ва битишув (сўзларнинг ҳеч қандай қўшимчаларсиз, оҳанг ёрдамида бирикиши). Эга ва кесим орасидаги Э. (тобеланиш), бошқа бўлаклардан фарқли равишда сўз бирикмасини эмас, балки гапни ҳосил қилади.
Э. қўшма гаплар доирасида ҳам кузатилади. Бу ҳол бири иккинчисини аниқлаш, тўлдириш каби вазифаларни бажарадиган қўшма гап қисмлари доирасида юз беради. Бундай қўшма гаплар эргашган қўшма гаплар деб юритилиб, улар мазмун ва вазифаларига кўра 14 турга бўлинади (яна қ. Кўшма гап).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.