Erkin Vohidoviç Vohidov
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 252–253-b. — ziyouz.com
Vohidov Erkin Vohidoviç (1936.28.12, Farğona viloyati Oltiariq tumani) — şoir, dramaturg, jamoat arbobi. Özbekistan xalq şoiri (1987), Özbekiston Qahramoni (1999). Toş-DU filol. f-tini tugatgan (I960). «Yoş gvardiya» naşriyotida muharrir, boş muharrir (1960—63; 1975—82), Ğafur Ğulom nomidagi Adabiyot va san'at naşriyotida muharrir, boş muharrir (1963—70), direktor (1985— 87), «Yoşlik» jur. boş muharriri (1982-85).
Ilk, şe'riy töplami — «Tong nafasi» 1961 y.da naşr etilgan. «Qöşiqlarim sizga» (1962), «Yurak va aql» (1963), «Mening yulduzim» (1964), «Muhabbat» (1976), «Kelajakka maktub» (1983), ikki jildli saylanma («Muhabbatnoma» va «Sadoqatnoma», 1986), «Kuy avjida uzilmasin tor» (1991), «Yaxşidir aççiq haqiqat» (1992) asarlariga kirgan doston va şe'rlarida zamondoşlarimiz hayoti, quvonç-iztiroblari töğrisidagi haqiqat yuksak samimiyat va mahorat b-n tarannum etilgan.
Toşkent zilzilasi voqealari b-n boğliq «Palatkada yozilgan doston» (1966)da xalqning sabot-matonati, ruhiy olamining gözalligi, xalqlar döstligi ifodalangan. «Yoşlik devoni» (1969) da mumtoz adabiyotining eng yaxşi an'analarini davom ettirdi, köhna ğazalga yangi, zamonaviy ruh bağişladi. 70-y. larning oxiri — 80-y.larning boşida hayotda röy bergan özgarişlar, yangilanişlar şoirning «Tirik sayyoralar» (1978), «Şarqiy qirğoq» (1982), «Bedorlik» (1985) kabi töplamlariga kirgan şe'rlarida öz ifodasini topgan.
V. şe'riyatida 20-a.ning 2-yarmining ma'naviy muhiti badiiy tahlil etiladi. Uning şe'ri hayot gözalligi ma'rifatini kaşf qilib boradi. Ziddiyatli, murakkab dunyoda insonning asil örni va yaşamoqning asil ma'no-mazmunini aniqdaydi. V. şe'riyatida inson şunisi b-n qimmatliki, u hayotning aççiq haqiqatlaridan, qaramaqarşiliklaridan, hayot dialektikasidan aslo köz yummaydi, yuz ögirmaydi, balki şu tinimsiz harakatdagi dialektika içida hayot oqimiga, atrof muhitga, özini qurşagan borliqqa dadil, matonat b-n faol ta'sir körsatişga intiladi. Şoirning şe'riyatida davrning bezovta, izlovçan ruhi öziga xos, takrorlanmas obrazlarda aks etadi. Iztirobli öylar, ötkir publitsistik ruh, keskin kinoyali ohang b-n töliq yetuk asarlarida öz davrining adolatsiz tuzumidan norozilik, ijtimoiy turğunlik, egasizlik, qulçilik, maş'um yakka hukmronlik va makkorona körinişdagi istibdod nayranglariga qarşi isyonkor va tuğyonli sözini aytadi. Millatning uyğonişi, özini tanişi, ma'rifatli olamda boşqa ilğor xalqlar qatoridan öz tarixiy örnini topişi uçun qayğuradi. Ozodlik, ziyolilik va haqiqat V. ijodining yetakçi ğoyalaridir. Bu jihatdan V. Behbudiy, Çölpon, Avloniy, Qodiriy singari ma'rifatparvarlarning 60-y. lardagi ijodiy davomçisi sifatida maydonga çikdi. V.ning «Orzu çaşmasi», «Nido» (1964), «Quyoş maskani» (1970), «Baxmal» (1974), «Ruxlar isyoni» (1978— 79), «Toşkent sadosi» (1983) kabi asarlari özbek dostonçiligining yetuk namunalaridandir. «Ruhlar isyoni»da otaşin bengal şoiri Nazrul Islom siymosi orqali vatan ozodligi va milliy istiqlol ğoyalari tarannum etilgan. «Özbegim» qasidasi (1968) kommunistik mustabid tuzum davrida milliy uyğonişimizga barakali ta'sir körsatdi. «Donişqişloq latifalari» turkum şe'riy asarlari sotsial satiraning yorqin namunasi bölib, ularda xalqçil Matmusa siymosi orqali davr va hayotning ma'lum bir hodisalariga ötkir kulgili, hajviy munosabat bildirilgan.
Özbekiston milliy mustaqillikni qölga kiritganidan söng mamlakatda boşlangan ma'naviy-ma'rifiy yuksaliş davrida V. şe'riyatining ahamiyati yanada ortib, yoruğ kelajakka işonç, milliy qadriyatlarga hurmat hamda vatanparvarlik ruhida tarbiyalaydigan yuksak ma'naviy omil bölib xizmat qilmoqda. V. dramaturg sifatida ham elga tanilgan («Oltin devor», 1969; «Istanbul fojiasi», 1985; va b.). «Oltin devor» komediyasida turli komik holatlar tasvirlanadi, inson ruhiyatining turfa xil tovlanişlari yengil kulgi qilinadi, «Istanbul fojiasi»da asar qahramonlarining qismati davrning eng muhim voqealari — 2-jahon uruşi, uruşdan keyingi ijtimoiy-ma'naviy hayotdagi özgarişlar, muammolar b-n boğliqlikda yorqin va ta'sirli ifodalangan.
V.ning «Şoiru şe'ru şuur» (1987), «Iztirob» (1992) kitoblariga kirgan maqolalari, suhbatlari, mumtoz va hoz. adabiyotimiz namoyandalari ijodini tahlil etuvçi tadqiqotlari özbek publitsistikasi va adabiyotşunosligi rivojiga munosib hissa bölib qöşildi. U I. Gyotening «Faust» asarini, S. Yeseninning şe'rlarini özbek tiliga tarjima qilib, alohida kitob holida naşr ettirgan. Bundan taşqari F. Şiller, Iqbol, Ulfat, R. Hamzatov, L. Ukrainka, A. Blok va b. turli xalklar şoirlari asarlarini ham özbek tiliga tarjima qilgan. V. asarlari çet el (nemis, fransuz, rus, ingliz, urdu, hind, arab va b.) hamda qardoş turkiy xalqlar tillarida («Oltin devor», «Saylanma», «Nido» va b.) naşr etilgan. Asarlari («Oltin devor», «Istanbul fojiasi») Hamza teatri, viloyat teatrlarida sahnalaştirilgan, «Oltin devor» komediyasi Pokistonning Laxor ş. teatrida qöyilgan.
V. Özbekiston Oliy Kengaşi deputati (Oşkoralik masalalari qömitasi raisi; 1990—95); 1995 y.dan Özbekistan Oliy Majlisi deputati va Xalqaro işlar va parlamentlararo aloqalar qömitasi raisi. V. «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni b-n mukofotlangan (1997). Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1983).
As: Saylanma asarlar [4 jildli]. 1-j. (Işq savdosi], T., 2000.
Ad.: Inoğomov R., Şoirlik qismati, T., 1999; Sodiqova T., El — ustozim, T., 1997.
Rahmatulla Inoğomov, Ibrohim Ğafurov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОҲИДОВ Эркин Воҳидович (1936.28.12, Фарғона вилояти Олтиариқ тумани) — шоир, драматург, жамоат арбоби. Ўзбекистан халқ шоири (1987), Ўзбекистон Қаҳрамони (1999). Тош-ДУ филол. ф-тини тугатган (I960). «Ёш гвардия» нашриётида муҳаррир, бош муҳаррир (1960—63; 1975—82), Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида муҳаррир, бош муҳаррир (1963—70), директор (1985— 87), «Ёшлик» жур. бош муҳаррири (1982-85).
Илк, шеърий тўплами — «Тонг нафаси» 1961 й.да нашр этилган. «Қўшиқларим сизга» (1962), «Юрак ва ақл» (1963), «Менинг юлдузим» (1964), «Муҳаббат» (1976), «Келажакка мактуб» (1983), икки жилдли сайланма («Муҳаббатнома» ва «Садоқатнома», 1986), «Куй авжида узилмасин тор» (1991), «Яхшидир аччиқ ҳақиқат» (1992) асарларига кирган достон ва шеърларида замондошларимиз ҳаёти, қувонч-изтироблари тўғрисидаги ҳақиқат юксак самимият ва маҳорат б-н тараннум этилган.
Тошкент зилзиласи воқеалари б-н боғлиқ «Палаткада ёзилган достон» (1966)да халқнинг сабот-матонати, руҳий оламининг гўзаллиги, халқлар дўстлиги ифодаланган. «Ёшлик девони» (1969) да мумтоз адабиётининг энг яхши анъаналарини давом эттирди, кўҳна ғазалга янги, замонавий руҳ бағишлади. 70-й. ларнинг охири — 80-й.ларнинг бошида ҳаётда рўй берган ўзгаришлар, янгиланишлар шоирнинг «Тирик сайёралар» (1978), «Шарқий қирғоқ» (1982), «Бедорлик» (1985) каби тўпламларига кирган шеърларида ўз ифодасини топган.
В. шеъриятида 20-а.нинг 2-ярмининг маънавий муҳити бадиий таҳлил этилади. Унинг шеъри ҳаёт гўзаллиги маърифатини кашф қилиб боради. Зиддиятли, мураккаб дунёда инсоннинг асил ўрни ва яшамоқнинг асил маъно-мазмунини аниқдайди. В. шеъриятида инсон шуниси б-н қимматлики, у ҳаётнинг аччиқ ҳақиқатларидан, қарамақаршиликларидан, ҳаёт диалектикасидан асло кўз юммайди, юз ўгирмайди, балки шу тинимсиз ҳаракатдаги диалектика ичида ҳаёт оқимига, атроф муҳитга, ўзини қуршаган борлиққа дадил, матонат б-н фаол таъсир кўрсатишга интилади. Шоирнинг шеъриятида даврнинг безовта, изловчан руҳи ўзига хос, такрорланмас образларда акс этади. Изтиробли ўйлар, ўткир публицистик руҳ, кескин кинояли оҳанг б-н тўлиқ етук асарларида ўз даврининг адолатсиз тузумидан норозилик, ижтимоий турғунлик, эгасизлик, қулчилик, машъум якка ҳукмронлик ва маккорона кўринишдаги истибдод найрангларига қарши исёнкор ва туғёнли сўзини айтади. Миллатнинг уйғониши, ўзини таниши, маърифатли оламда бошқа илғор халқлар қаторидан ўз тарихий ўрнини топиши учун қайғуради. Озодлик, зиёлилик ва ҳақиқат В. ижодининг етакчи ғояларидир. Бу жиҳатдан В. Беҳбудий, Чўлпон, Авлоний, Қодирий сингари маърифатпарварларнинг 60-й. лардаги ижодий давомчиси сифатида майдонга чикди. В.нинг «Орзу чашмаси», «Нидо» (1964), «Қуёш маскани» (1970), «Бахмал» (1974), «Рухлар исёни» (1978— 79), «Тошкент садоси» (1983) каби асарлари ўзбек достончилигининг етук намуналаридандир. «Руҳлар исёни»да оташин бенгал шоири Назрул Ислом сиймоси орқали ватан озодлиги ва миллий истиқлол ғоялари тараннум этилган. «Ўзбегим» қасидаси (1968) коммунистик мустабид тузум даврида миллий уйғонишимизга баракали таъсир кўрсатди. «Донишқишлоқ латифалари» туркум шеърий асарлари социал сатиранинг ёрқин намунаси бўлиб, уларда халқчил Матмуса сиймоси орқали давр ва ҳаётнинг маълум бир ҳодисаларига ўткир кулгили, ҳажвий муносабат билдирилган.
Ўзбекистон миллий мустақилликни қўлга киритганидан сўнг мамлакатда бошланган маънавий-маърифий юксалиш даврида В. шеъриятининг аҳамияти янада ортиб, ёруғ келажакка ишонч, миллий қадриятларга ҳурмат ҳамда ватанпарварлик руҳида тарбиялайдиган юксак маънавий омил бўлиб хизмат қилмоқда. В. драматург сифатида ҳам элга танилган («Олтин девор», 1969; «Истанбул фожиаси», 1985; ва б.). «Олтин девор» комедиясида турли комик ҳолатлар тасвирланади, инсон руҳиятининг турфа хил товланишлари енгил кулги қилинади, «Истанбул фожиаси»да асар қаҳрамонларининг қисмати даврнинг энг муҳим воқеалари — 2-жаҳон уруши, урушдан кейинги ижтимоий-маънавий ҳаётдаги ўзгаришлар, муаммолар б-н боғлиқликда ёрқин ва таъсирли ифодаланган.
В.нинг «Шоиру шеъру шуур» (1987), «Изтироб» (1992) китобларига кирган мақолалари, суҳбатлари, мумтоз ва ҳоз. адабиётимиз намояндалари ижодини таҳлил этувчи тадқиқотлари ўзбек публицистикаси ва адабиётшунослиги ривожига муносиб ҳисса бўлиб қўшилди. У И. Гётенинг «Фауст» асарини, С. Есениннинг шеърларини ўзбек тилига таржима қилиб, алоҳида китоб ҳолида нашр эттирган. Бундан ташқари Ф. Шиллер, Иқбол, Улфат, Р. Ҳамзатов, Л. Украинка, А. Блок ва б. турли халклар шоирлари асарларини ҳам ўзбек тилига таржима қилган. В. асарлари чет эл (немис, француз, рус, инглиз, урду, ҳинд, араб ва б.) ҳамда қардош туркий халқлар тилларида («Олтин девор», «Сайланма», «Нидо» ва б.) нашр этилган. Асарлари («Олтин девор», «Истанбул фожиаси») Ҳамза театры, вилоят театрларида саҳналаштирилган, «Олтин девор» комедияси Покистоннинг Лахор ш. театрида қўйилган.
В. Ўзбекистон Олий Кенгаши депутати (Ошкоралик масалалари қўмитаси раиси; 1990—95); 1995 й.дан Ўзбекистан Олий Мажлиси депутати ва Халқаро ишлар ва парламентлараро алоқалар қўмитаси раиси. В. «Буюк хизматлари учун» ордени б-н мукофотланган (1997). Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1983).
Ас: Сайланма асарлар [4 жилдли]. 1-ж. (Ишқ савдоси], Т., 2000.
Ад.: Иноғомов Р., Шоирлик қисмати, Т., 1999; Содиқова Т., Эл — устозим, Т., 1997.
Раҳматулла Иноғомов, Иброҳим Ғафуров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.