Ermitaj

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193–194-b. — ziyouz.com

Ermitaj ERMITAJ, Davlat ermitaji — Sankt-Peterburgdagi badiiy va madaniytarixiy davlat muzeyi; jahondagi eng yirik muzeylardan. E.ga 1764 yil Yekaterina II tomonidan (Berlindan golland va flamand maktablari rassomlarining asarlarini olib keltirilişi asosida) asos solingan (1852 yilda tomoşabinlar uçun qisman oçilgan), bu asarlar Qişki saroyning «E.» (frans. yepş1a§ye — xolis joy) deb atalgan apartamentiga joylaştirilgan. Keyinçalik saroy uçun çet ellardan yirik şaxsiy töplamlar (Bryul, 1769; Kroz, 1772; Uolpol, 1779 va boşqalar) sotib olina boşlangan. Qişki saroy kartinalar katalogida 2080 ta asar bölgan; şuningdek, gravyura, rasmlar töplamlari, qadimiy davr yodgorliklari, Ğarbiy Yevropa amaliy bezak san'ati, gliptika, tanga va medallar, kitoblar (Volter kutubxonasi) töplana boşlagan. 19-asrdan arxeologik qazilmalarda oçilgan buyumlar, tasodifiy topilmalar (jumladan, maşhur skif töplami) E.ni boyitib borgan. E. rus madaniyatining rivojlanişida muhim rol öynagan. Dastlab E.ga tomoşabinlar qöyilişi çeklangan, ekskursiyalarga ruxsat berilmagan. 1917 yil Oktyabr töntarişidan söng Strogonovlar, Yusupovlar, Şuvalovlar va boşqalar rus metsenat va boylarining musodara qilingan töplamlari E.ga ötkazilgan. Qişki saroy asta-sekin E.ga butunlay topşirilgan. 2-jahon uruşi yillari E. töplamining bir qismi evakuatsiya qilingan, lekin E. qamal paytida ham öz faoliyatini töxtatmagan.

E. 8 bölimdan iborat: ibtidoiy madaniyat, antik dunyo, Şarq xalqlari madaniyati (Örta Osiyo, jumladan, Özbekiston hududidan topilgan arxeologik yodgorliklar: Xorazmşohlar saroyi haykallari, Ayritom yodgorliklari va boşqalar saqlanadi), rus madaniyati tarixi, numizmatika, Ğarbiy Yevropa san'ati (Leonardo da Vinçi, Rafael, Titsian, Jorjone, Velaskes, Rubens, Van Deyk, Xals, Rembrandt va boşqalar asarlari kartinalar galereyasi; Mikelanjelo, A. Gudon, O. Roden haykaltaroşlik asarlari; rasmlar, grafika asarlari, amaliy san'at yodgorliklari töplamlari), ekskursiya va ma'ruzalar uyuştiradigan ilmiyma'rifiy, ta'mirlaş (restavratsiya). Muzey ekspozitsiyasi 350 dan ortiq xonada namoyiş etiladi, yiliga 3,5 mln. tomoşabin taşrif buyuradi.

E. biribiri bilan boğlangan 5 binoga joylaşgan: Qişki saroy (me'mor V.V.Rastrelli, 1754—62), Kiçik E. (me'mor J.B.M.VallenDelamot, 1764— 67), Eski E. (me'mor Yu.M.Felten, 1771—87), E. teatri (me'mor E. Kvarengi, 1783—87), Yangi E. (me'mori L.Fon Klense, 1839—52). 1980 yil boşlarida Vasilyev o.dagi sobiq Menşikov saroyi (18-asr) ta'mirlangandan söng E.ga berilgan.

E.katta ilmiy tekşiriş işlarini olib boradi: badiiy asarlar sotib oladi, ilmiy anjumanlar uyuştiradi, arxeologik ekspeditsiyalar taşkil qiladi, ilmiy asarlar, kataloglar, albomlar va yölkörsatkiçlar naşr qiladi. Muzey faoliyatida doimiy va davriy körgazmalar uyuştiriş, çet el muzeylaridan uyuştiriladigan vaqtinçalik körgazmalar muhim örin tutadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЭРМИТАЖ, Давлат эрмитажи — Санкт-Петербургдаги бадиий ва маданийтарихий давлат музейи; жаҳондаги энг йирик музейлардан. Э.га 1764 йил Екатерина II томонидан (Берлиндан голланд ва фламанд мактаблари рассомларининг асарларини олиб келтирилиши асосида) асос солинган (1852 йилда томошабинлар учун қисман очилган), бу асарлар Қишки саройнинг «Э.» (франц. епш1а§е — холис жой) деб аталган апартаментига жойлаштирилган. Кейинчалик сарой учун чет эллардан йирик шахсий тўпламлар (Брюль, 1769; Кроз, 1772; Уолпол, 1779 ва бошқалар) сотиб олина бошланган. Қишки сарой картиналар каталогида 2080 та асар бўлган; шунингдек, гравюра, расмлар тўпламлари, қадимий давр ёдгорликлари, Ғарбий Европа амалий безак санъати, глиптика, танга ва медаллар, китоблар (Вольтер кутубхонаси) тўплана бошлаган. 19-асрдан археологик қазилмаларда очилган буюмлар, тасодифий топилмалар (жумладан, машҳур скиф тўплами) Э.ни бойитиб борган. Э. рус маданиятининг ривожланишида муҳим роль ўйнаган. Дастлаб Э.га томошабинлар қўйилиши чекланган, экскурсияларга рухсат берилмаган. 1917 йил Октябрь тўнтаришидан сўнг Строгоновлар, Юсуповлар, Шуваловлар ва бошқалар рус меценат ва бойларининг мусодара қилинган тўпламлари Э.га ўтказилган. Қишки сарой аста-секин Э.га бутунлай топширилган. 2-жаҳон уруши йиллари Э. тўпламининг бир қисми эвакуация қилинган, лекин Э. қамал пайтида ҳам ўз фаолиятини тўхтатмаган.

Э. 8 бўлимдан иборат: ибтидоий маданият, антик дунё, Шарқ халқлари маданияти (Ўрта Осиё, жумладан, Ўзбекистон ҳудудидан топилган археологик ёдгорликлар: Хоразмшоҳлар саройи ҳайкаллари, Айритом ёдгорликлари ва бошқалар сақланади), рус маданияти тарихи, нумизматика, Ғарбий Европа санъати (Леонардо да Винчи, Рафаэль, Тициан, Жоржоне, Веласкес, Рубенс, Ван Дейк, Халс, Рембрандт ва бошқалар асарлари картиналар галереяси; Микеланжело, А. Гудон, О. Роден ҳайкалтарошлик асарлари; расмлар, графика асарлари, амалий санъат ёдгорликлари тўпламлари), экскурсия ва маърузалар уюштирадиган илмиймаърифий, таъмирлаш (реставрация). Музей экспозицияси 350 дан ортиқ хонада намойиш этилади, йилига 3,5 млн. томошабин ташриф буюради.

Э. бирибири билан боғланган 5 бинога жойлашган: Қишки сарой (меъмор В.В.Растрелли, 1754—62), Кичик Э. (меъмор Ж.Б.М.ВалленДеламот, 1764— 67), Эски Э. (меъмор Ю.М.Фельтен, 1771—87), Э. театри (меъмор Э. Кваренги, 1783—87), Янги Э. (меъмори Л.Фон Кленце, 1839—52). 1980 йил бошларида Васильев о.даги собиқ Меншиков саройи (18-аср) таъмирлангандан сўнг Э.га берилган.

Э.катта илмий текшириш ишларини олиб боради: бадиий асарлар сотиб олади, илмий анжуманлар уюштиради, археологик экспедициялар ташкил қилади, илмий асарлар, каталоглар, альбомлар ва йўлкўрсаткичлар нашр қилади. Музей фаолиятида доимий ва даврий кўргазмалар уюштириш, чет эл музейларидан уюштириладиган вақтинчалик кўргазмалар муҳим ўрин тутади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.