Ernazar elçi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 195-b. — ziyouz.com
Ernazar elçi ERNAZAR ELÇI, Mulla Muhammad Ernazarbiy Maqsud öğli (18-asr, Buxoro) — Buxoro amirligining Rossiyaga yuborgan elçilari rahbari; yirik savdogar. Madrasada öqigan. 1745 yildan boşlab, Rossiyaga bir neça marta tijorat maqsadida borib, imperator Yelizaveta Petrovna qabulida bölgan. Savdo işlari bilan Xuroson va Hindistonga ham borgan. Keyinçalik Buxoro hukmdori Doniyolbiy otaliq tomonidan Rossiyaga yuborilgan 2 ta elçilik missiyasi (177476 va 1779—80) ga boşçilik qilgan.
Birinçi elçilik tarkibida 64 kişi va 20 ta ozod qilingan rus asirlari bölgan. Ular 1774 yil 1 sentyabrda Aştarxon (Astraxon) şahriga kelişgan va Astraxon generalgubernatori P.Kreçetnikov huzurida bölişgan. Söngra Moskvaga yetib kelişgaç (1775.14.3), Rossiya imperatori Yekaterina II tomonidan rasmiy ravişda qabul qilingan (1775.5.4). Bu elçilik natijasida Buxoro bilan Rossiya örtasida mustahkam savdo aloqalari yölga qöyilgan, savdo karvonlari xavfsizligi uçun Emba daryosi böyida qal'a qurilgan. Rossiyaning çegara şaharlari: Orenburg, Astraxonda Buxoro savdogarlaridan olinadigan bojxona soliği kamaytirilgan, içki şaharlarda Örta Osiyo savdogarlarining erkin harakat qilişi kafolatlangan.
Ikkinçi elçilik 1779 yil örtalarida boşlangan, elçilik tarkibida 28 kişi bölgan. E.e. boşçiligida elçilar 1780 yilyanv.da Moskva va Peterburgga yetib kelişgan. Elçilik natijasida buxorolik savdogarlar Rossiyadan köp miqdorda mis, pölat va çöyan sotib olişga muvaffaq bölganlar. E.e. Rossiyada öz vazifasini töliq uddalagaç, Turkiyaga ham elçilik maqsadida borgan. E.e.öşa yerda vafot etgan. E.e. Buxoroda madrasa qurdirgan.
Ad.: Gulamov X.G., Iz istorii diplomatiçeskix otnoşeniy Rossii s Buxarskim xanstvom XVIII v., T., 1992.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭРНАЗАР ЭЛЧИ, Мулла Муҳаммад Эрназарбий Мақсуд ўғли (18-аср, Бухоро) — Бухоро амирлигининг Россияга юборган элчилари раҳбари; йирик савдогар. Мадрасада ўқиган. 1745 йилдан бошлаб, Россияга бир неча марта тижорат мақсадида бориб, император Елизавета Петровна қабулида бўлган. Савдо ишлари билан Хуросон ва Ҳиндистонга ҳам борган. Кейинчалик Бухоро ҳукмдори Дониёлбий оталиқ томонидан Россияга юборилган 2 та элчилик миссияси (177476 ва 1779—80) га бошчилик қилган.
Биринчи элчилик таркибида 64 киши ва 20 та озод қилинган рус асирлари бўлган. Улар 1774 йил 1 сентябрда Аштархон (Астрахон) шаҳрига келишган ва Астрахон генералгубернатори П.Кречетников ҳузурида бўлишган. Сўнгра Москвага етиб келишгач (1775.14.3), Россия императори Екатерина II томонидан расмий равишда қабул қилинган (1775.5.4). Бу элчилик натижасида Бухоро билан Россия ўртасида мустаҳкам савдо алоқалари йўлга қўйилган, савдо карвонлари хавфсизлиги учун Эмба дарёси бўйида қалъа қурилган. Россиянинг чегара шаҳарлари: Оренбург, Астрахонда Бухоро савдогарларидан олинадиган божхона солиғи камайтирилган, ички шаҳарларда Ўрта Осиё савдогарларининг эркин ҳаракат қилиши кафолатланган.
Иккинчи элчилик 1779 йил ўрталарида бошланган, элчилик таркибида 28 киши бўлган. Э.э. бошчилигида элчилар 1780 йилянв.да Москва ва Петербургга етиб келишган. Элчилик натижасида бухоролик савдогарлар Россиядан кўп миқдорда мис, пўлат ва чўян сотиб олишга муваффақ бўлганлар. Э.э. Россияда ўз вазифасини тўлиқ уддалагач, Туркияга ҳам элчилик мақсадида борган. Э.э.ўша ерда вафот этган. Э.э. Бухорода мадраса қурдирган.
Ад.: Гуламов Х.Г., Из истории дипломатических отношений России с Бухарским ханством XVIII в., Т., 1992.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.