Ernest Miller Xeminguey
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 96–97-b. — ziyouz.com
Xeminguey Ernest Miller XEMINGUEY (Hemingway) Ernest Miller (1899.21.7, OkPark, Çikago yaqinida — 1961.2.7, Ketçem, Aydaxo ştati) — amerikalik yozuvçi. 1917 y.dan KanzasSitida jurnalistreportyor sifatida iş boşlagan. 1-jahon uruşi qatnaşçisi (191418). X. 1928 y.gaça Parijda, 193960 y.larda Kubada yaşadi. Dastlabki hikoyalar kitobi — «Bizning zamonda» (1924). «Quyoş çiqadi» (1926, inglizça naşrlarda «Fiyesta» nomi bilan çop etilgan), «Alvido, qurol!» (1929) romanlarida uruşning bemisl mantiqsizliklari, inson haqhuquqlari, erkiga tajovuz, ayni paytda, insoniy mardlik, qadrqimmat va muxabbatning har qanday yovuz kuçlardan ustunligi yorqin ifodalangan.
1930-y.larning 1-yarmida X. ijodida tuşkunlikni kuzatiş mumkin. Şu davrda yozuvçi hayot yölini qayta mulohaza qilib körişga, öz ijodining muayyan yönalişlarini aniklaşga intiladi. Natijada «Peşindan keyingi ölim» (1932), «Afrikaning yaşil tepaliklari» (1935), «Ğolibga bayroq berilmaydi» (1933) hikoyalar töplami dunyo yuzini köradi. «Hökizning şoxi», «Frensis Makomberning baxti», «Kilimanjaro qorlari» (1936) hikoyalari, «Töqçilik va yöqçilik» (1937) romanida X. ijodiy yuksalişi közga taşlanadi. X. asarlarida dastlabki jurnalistik kuzatuv örnini tahliliy, qiyosiy mulohaza va muşohadalar egallaydi. U har qanday uruşni qoralaydi, şu tufayli insoniyat aziyat çekayotganiga e'tibor qaratadi. Inson huquqlari yölida, ozodlik kuraşida yolğiz maydonga tuşişning halokatli oqibatlarga olib kelişini oddiy kişilar obrazi orqali ifodalaydi.
X. 1931—39 y.lari ispan xalqining milliy ozodlik kuraşida harbiy muxbir sifatida qatnaşadi. Şu yillarda uning bir neça oçerk va reportajlari, «Motam qönğiroği» (1940) romani çop etiladi. Bu asarlardagi qahramonlar xalq ozodligi yölida faşizmga qarşi kuraşadilar, insoniyat taqdiri uçun özlarining mas'ul ekanliklarini qalban his etadilar, kişilar bilan birga iztirobga tuşadilar, xavfxatardan qutuliş çoralarini izlaydilar.
2-jahon uruşidan keyin X. ijodida yangi davr boşlangan. Biroq bu davrda yuzaga kelgan «Xavfli yoz» va «Okeandagi orollar» romanlari avvalgilariga qaraganda badiiy jihatdan ança böş asarlar sanaladi. Lekin ma'lum muddat ötib, X. insonning ruhiy xrlatini tadqiq etiş bilan jamiyatdagi mavjud vaziyatni oçib berişga qodir asarlarni yaratdi. Badiiy jihatdan ança yuksak bölgan «Daryoning naryoğida, daraxtlar soyasida» (1950) romani, «Çol va dengiz» (1952) qissasi X.ga katta şuhrat keltirdi. X. 20-a.da özigagina xos bölgan qatiy xolislikka asoslangan xarakterli uslubni yaratdiki, keyinçalik Amerika qit'asidan yetişib çiqqan yozuvçilar bu uslubga teztez murojaat qiladigan bölişdi.
«Çol va dengiz», «Alvido, qurol!» va b. asarlari özbek tiliga tarjima qilingan. Nobel mukofoti laureati (1954).
Ad. Kaşkin I., Ernest Xeminguey, M., 1966; Gribanov B., Xeminguey, M., 1970; Finkelşteyn I., Xemingueyromanist, T., 1974; Paporov Yu.N., Xeminguey na Kube, M., 1979.
Norali Oçilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЕМИНГУЭЙ (Hemingway) Эрнест Миллер (1899.21.7, ОкПарк, Чикаго яқинида — 1961.2.7, Кетчем, Айдахо штати) — америкалик ёзувчи. 1917 й.дан КанзасСитида журналистрепортёр сифатида иш бошлаган. 1-жаҳон уруши қатнашчиси (191418). X. 1928 й.гача Парижда, 193960 й.ларда Кубада яшади. Дастлабки ҳикоялар китоби — «Бизнинг замонда» (1924). «Қуёш чиқади» (1926, инглизча нашрларда «Фиеста» номи билан чоп этилган), «Алвидо, қурол!» (1929) романларида урушнинг бемисл мантиқсизликлари, инсон ҳақҳуқуқлари, эркига тажовуз, айни пайтда, инсоний мардлик, қадрқиммат ва мухаббатнинг ҳар қандай ёвуз кучлардан устунлиги ёрқин ифодаланган.
1930-й.ларнинг 1-ярмида X. ижодида тушкунликни кузатиш мумкин. Шу даврда ёзувчи ҳаёт йўлини қайта мулоҳаза қилиб кўришга, ўз ижодининг муайян йўналишларини аниклашга интилади. Натижада «Пешиндан кейинги ўлим» (1932), «Африканинг яшил тепаликлари» (1935), «Ғолибга байроқ берилмайди» (1933) ҳикоялар тўплами дунё юзини кўради. «Ҳўкизнинг шохи», «Френсис Макомбернинг бахти», «Килиманжаро қорлари» (1936) ҳикоялари, «Тўқчилик ва йўқчилик» (1937) романида X. ижодий юксалиши кўзга ташланади. X. асарларида дастлабки журналистик кузатув ўрнини таҳлилий, қиёсий мулоҳаза ва мушоҳадалар эгаллайди. У ҳар қандай урушни қоралайди, шу туфайли инсоният азият чекаётганига эътибор қаратади. Инсон ҳуқуқлари йўлида, озодлик курашида ёлғиз майдонга тушишнинг ҳалокатли оқибатларга олиб келишини оддий кишилар образи орқали ифодалайди.
X. 1931—39 й.лари испан халқининг миллий озодлик курашида ҳарбий мухбир сифатида қатнашади. Шу йилларда унинг бир неча очерк ва репортажлари, «Мотам қўнғироғи» (1940) романи чоп этилади. Бу асарлардаги қаҳрамонлар халқ озодлиги йўлида фашизмга қарши курашадилар, инсоният тақдири учун ўзларининг масъул эканликларини қалбан ҳис этадилар, кишилар билан бирга изтиробга тушадилар, хавфхатардан қутулиш чораларини излайдилар.
2-жаҳон урушидан кейин X. ижодида янги давр бошланган. Бироқ бу даврда юзага келган «Хавфли ёз» ва «Океандаги ороллар» романлари аввалгиларига қараганда бадиий жиҳатдан анча бўш асарлар саналади. Лекин маълум муддат ўтиб, X. инсоннинг руҳий хрлатини тадқиқ этиш билан жамиятдаги мавжуд вазиятни очиб беришга қодир асарларни яратди. Бадиий жиҳатдан анча юксак бўлган «Дарёнинг нарёғида, дарахтлар соясида» (1950) романи, «Чол ва денгиз» (1952) қиссаси Х.га катта шуҳрат келтирди. X. 20-а.да ўзигагина хос бўлган қатьий холисликка асосланган характерли услубни яратдики, кейинчалик Америка қитъасидан етишиб чиққан ёзувчилар бу услубга тезтез мурожаат қиладиган бўлишди.
«Чол ва денгиз», «Алвидо, қурол!» ва б. асарлари ўзбек тилига таржима қилинган. Нобель мукофоти лауреати (1954).
Ад. Кашкин И., Эрнест Хемингуэй, М., 1966; Грибанов Б., Хемингуэй, М., 1970; Финкельштейн И., Хемингуэйроманист, Т., 1974; Папоров Ю.Н., Хемингуэй на Кубе, М., 1979.
Норали Очилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.