Eşakqurtlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 272–273-b. — ziyouz.com
Eşakqurtlar — yengoyoqli qisqiçbaqasimonlar turkumiga mansub umurtqasiz hayvonlar; kenja turkum. 1000 ga yaqin turi ma'lum. Hamma yerda tarqalgan, nam va iliq hamda quruq yerlarda yaşaydi. E., ayniqsa, tropik va subtropik mamlakatlarda köp. Rossiya, Örta Osiyo, Kavkaz, Qrimda ham uçraydi. Tanasi 1—50 mm, boşida uzun antennalari va kalta antennullalari bor. Kökrak oyoqlari 7 juft va bir şoxli bölib, ular yordamida harakatlanadi. Qorin oyoqlari 5 juft, bir şoxli. Yuragi qorin qismida, ayrim jinsli, uruğlanişi içki (ba'zi turlarida germafroditizm kuzatiladi). Köp turlari yer ustidakemiruvçilar uyasi, çumoli va termitlar inida, ğorlarda, ba'zilari esa, suvda yaşaydi. Organik çirindilar bilan oziklanadi. Ba'zi madaniy ösimliklarga zarar, tuproq hosil bölişida iştirok etib, foyda keltiradi.
Kuraş çoralari: insektitsidlar sepib yöqotiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭШАКҚУРТЛАР — енгоёқли қисқичбақасимонлар туркумига мансуб умуртқасиз ҳайвонлар; кенжа туркум. 1000 га яқин тури маълум. Ҳамма ерда тарқалган, нам ва илиқ ҳамда қуруқ ерларда яшайди. Э., айниқса, тропик ва субтропик мамлакатларда кўп. Россия, Ўрта Осиё, Кавказ, Қримда ҳам учрайди. Танаси 1—50 мм, бошида узун антенналари ва калта антеннуллалари бор. Кўкрак оёқлари 7 жуфт ва бир шохли бўлиб, улар ёрдамида ҳаракатланади. Қорин оёқлари 5 жуфт, бир шохли. Юраги қорин қисмида, айрим жинсли, уруғланиши ички (баъзи турларида гермафродитизм кузатилади). Кўп турлари ер устидакемирувчилар уяси, чумоли ва термитлар инида, ғорларда, баъзилари эса, сувда яшайди. Органик чириндилар билан озикланади. Баъзи маданий ўсимликларга зарар, тупроқ ҳосил бўлишида иштирок этиб, фойда келтиради.
Кураш чоралари: инсектицидлар сепиб йўқотилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.