Eşitiş analizatorlari

Eşitiş analizatorlari EŞITIŞ ANALIZATORLARI, eşitiş sistemasi — tovuş tebranişlarini eşitiş organlari orqali sezib, tahlil qiladigan mexanik retseptorlar va nerv tuzilmalari majmui. E.a.ning tuzilişi, ayniqsa, uning periferik qismi odamda va hayvonlarda farq qiladi. E.a. haşarotlarda timpanal organ, suyakli baliqlarda suzgiç pufagi hisoblanadi. Suzgiç pufagining tebranişi veberov apparatiga, undan içki quloqqa ötadi. Suvda hamda quruqlikda yaşovçilar, sudralib yuruvçilar va quşlarning içki quloğida qöşimça retseptor hujayralar (bazilyar membranalar — papillalar) rivojlanadi. Yuksak umurtqalilar, jumladan, köpçilik sut emizuvçilarda E.a. taşqi, örta va içki quloq, şuningdek, eşitiş nervi hamda ketmaket tutaşgan nerv markazlaridan iborat. E.a. markaziy bölimining rivojlanişi ekologik omillar va E.a.ning hayvonlar xattiharakatidagi ahamiyati bilan boğliq. Eşitiş nervi tolalari çiğanoqdan nerv markazlaridan biri — koxlyar yadrolariga boradi; çap va öng koxlyardan çiqadigan nerv tolalari E.a.ning ikki yoni böylab simmetrik joylaşgan bölib, yuqori olivaga kelib tutaşadi. Tovuş tebranişlarini aniqlaşda çiğanoq tösiği asosiy ahamiyatga ega. Bu tösiq tovuşni mexanik spektral analiz qiladigan, çiğanoq tösiği böylab qator joylaşgan filtrlaşeşitiş retseptorlaridan iborat. Retseptorlar 0,1 dan 10 nm diapazondagi tebranişlarni qabul qiladi. E.a. markaziy bölimida joylaşgan neyronlar muayyan tovuş tebranişlariga sezgir. E.a.ning nerv elementlari tovuş tebranişlari bilan birga tovuş kuçi, davomiyligi va boşqalar xususiyatlariga ham ta'sirçan. Markaziy nerv sistemasi va, ayniqsa, uning yuqori qismi neyronlari tovuşning murakkab belgilari (mas, tovuş amplituda modulyatsiyasi çastotasi, yönalişi va harakati)ga sezgir böladi.