Eşkakoyoqli qisqiçbaqalar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 277-b. — ziyouz.com
Eşkakoyoqli qisqiçbaqalar E Ş K A K O Yo Q L I QISQIÇBAQALAR (Soreroba) — qisqiçbaqasimonlar sinfiga mansub umurtqasiz hayvonlar turkumi (ba'zan kenja sinfi). Uz. 0,1 mm — 3 sm, ayrim parazit turlari 30 sm gaça. Gavdasi murakkab boş (unga 1kökrak böğimi ham kiradi), 5 böğimli kökrak va 4 böğimli qoringa bölinadi. Qorin bölimida oyoqdari bölmaydi; bu bölim ayri ösimtali telson bilan tugaydi. Faqat nauplius közçasi bor. Antennulalari uzun bölib, sezgi organi, suziş va suvda muallaq turiş vazifasini bajaradi. E. suzganda kökrak oyoklar eşkak rolini öynaydi (nomi şundan). Tana yuzasi orqali nafas oladi. E. baliqlar va ularning çavoqlari, möylovli kitlar va boşqalar suv hayvonlari uçun oziq. Bir qança turlari suv hayvonlari, köproq baliqlarda parazitlik qiladi. Tana şakli yaşaş tarziga boğliq. Suv qa'rida yaşaydigan E.q. tanasi suyri şaklda bölib, juda uzun tukli ösimtalarga ega; suv tubida yaşaydigan E.q. tanasi yassi, tana ösimtalari kalta; parazit turlarining tanasi yaşaş tarzi ta'sirida regressiv özgarib, kuçli morfofiziologik degeneratsiyaga uçraydi (sakkulina). Ayrim turlari odam organizmida parazitlik qiluvçi tasmasimon va tögarak çuvalçanglarning oraliq xöjayini (mas, çuçuk suvlarda yaşaydigan sikloplar tanasida keng tasmasimon çuvalçang va rişta liçinkalari uçraydi). 6000 dan ortiq turi ma'lum. Çuçuk suv va dengizlarda planktonning asosiy qismini taşkil etadi. Çuçuv suv havzalarida, jumladan Özbekistonda sikloplar, dengizlarda kalanuslar keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
Э Ш К А К О Ё Қ Л И ҚИСҚИЧБАҚАЛАР (Сорероба) — қисқичбақасимонлар синфига мансуб умуртқасиз ҳайвонлар туркуми (баъзан кенжа синфи). Уз. 0,1 мм — 3 см, айрим паразит турлари 30 см гача. Гавдаси мураккаб бош (унга 1кўкрак бўғими ҳам киради), 5 бўғимли кўкрак ва 4 бўғимли қоринга бўлинади. Қорин бўлимида оёқдари бўлмайди; бу бўлим айри ўсимтали тельсон билан тугайди. Фақат науплиус кўзчаси бор. Антеннулалари узун бўлиб, сезги органи, сузиш ва сувда муаллақ туриш вазифасини бажаради. Э. сузганда кўкрак оёклар эшкак ролини ўйнайди (номи шундан). Тана юзаси орқали нафас олади. Э. балиқлар ва уларнинг чавоқлари, мўйловли китлар ва бошқалар сув ҳайвонлари учун озиқ. Бир қанча турлари сув ҳайвонлари, кўпроқ балиқларда паразитлик қилади. Тана шакли яшаш тарзига боғлиқ. Сув қаърида яшайдиган Э.қ. танаси суйри шаклда бўлиб, жуда узун тукли ўсимталарга эга; сув тубида яшайдиган Э.қ. танаси ясси, тана ўсимталари калта; паразит турларининг танаси яшаш тарзи таъсирида регрессив ўзгариб, кучли морфофизиологик дегенерацияга учрайди (саккулина). Айрим турлари одам организмида паразитлик қилувчи тасмасимон ва тўгарак чувалчангларнинг оралиқ хўжайини (мас, чучук сувларда яшайдиган циклоплар танасида кенг тасмасимон чувалчанг ва ришта личинкалари учрайди). 6000 дан ортиқ тури маълум. Чучук сув ва денгизларда планктоннинг асосий қисмини ташкил этади. Чучув сув ҳавзаларида, жумладан Ўзбекистонда циклоплар, денгизларда калануслар кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.