Eski angor
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 215-b. — ziyouz.com
Eski angor ESKI ANGOR, Eski Anhor Samarqand va Qaşqadaryo viloyatlarida qurilgan magistral kanal. Darğom kanalitn suv oladi. qadimiy kanal, mil. av. 1-asrda qazilgan va Manas nomi bilan yuritilgan. Dastlabki uz. 300 km dan ortiq bölgan. 6—8, 8—13-asrlarda, möğullar istilosi davrida vayron qilingan. Temuriylar davrida tiklangan. Söntti 4-asr davomida qarovsiz qolgan.
1954 yilda uni rekonstruksiya qiliş boşlanib, 1955 yilda işga tuşirildi. Kanal trassasi jan.ğarb yönalişida çöl yerlardan ötadi. Umumiy uz. 184 km, boş qismida suv sarfi 45— 48 m3/ sek., boş va oxirgi qismlaridagi balandlik farqi 300 m. Kanal kam suvli Qaşqadaryo havzasini iyul—avg. oylarida Zarafşon daryosining suvi bilan töyintiradi. Qaşqadaryoga Qarşi şahridan yuqoriroqda quyiladi. Kanalga yiliga 550 mln. m3 gaça suv olinadi va uning 220—280 mln. m3 Qaşqadaryoga taşlanadi.
1974 yil 56km da uning davomi sifatida şarq yönalişida Moskva (hoz. Mustaqillik) kanali qurildi. E.A.dan suğoriladigan Koson tumani etagidagi ekinzorlar Pistoli kanalidan maşina yordamida suv olinib, suğorila boşlandi. Mustaqillik kanalining trassasi Zarafşon toğ tizmasi etaklarini aylanib, 57 soyni dyuker va akveduklar yordamida kesib ötadi. Trassa kötarma (20 m gaça) va qazma (46 m gaça) özandan iborat. Kanal özani töliq beton töşama bilan qoplangan. Uning suv ötkaziş imkoniyati 60 m3/sek. Kanal 76 km da Çiroqçi şahridan yuqoriroqda Qaşqadaryoga suv taşlaydi. Kanalning qurilişi Çiroqçi tumanida 15 ming, Şahrisabz va Yakkaboğ tumanlar etaklaridagi bir neça ming gektar ekinzorlarning suv ta'minotini yaxşiladi.
Ziyomiddin Artukmetov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭСКИ АНГОР, Эски Анҳор Самарқанд ва Қашқадарё вилоятларида қурилган магистрал канал. Дарғом каналитн сув олади. қадимий канал, мил. ав. 1-асрда қазилган ва Манас номи билан юритилган. Дастлабки уз. 300 км дан ортиқ бўлган. 6—8, 8—13-асрларда, мўғуллар истилоси даврида вайрон қилинган. Темурийлар даврида тикланган. Сўнтти 4-аср давомида қаровсиз қолган.
1954 йилда уни реконструкция қилиш бошланиб, 1955 йилда ишга туширилди. Канал трассаси жан.ғарб йўналишида чўл ерлардан ўтади. Умумий уз. 184 км, бош қисмида сув сарфи 45— 48 м3/ сек., бош ва охирги қисмларидаги баландлик фарқи 300 м. Канал кам сувли Қашқадарё ҳавзасини июль—авг. ойларида Зарафшон дарёсининг суви билан тўйинтиради. Қашқадарёга Қарши шаҳридан юқорироқда қуйилади. Каналга йилига 550 млн. м3 гача сув олинади ва унинг 220—280 млн. м3 Қашқадарёга ташланади.
1974 йил 56км да унинг давоми сифатида шарқ йўналишида Москва (ҳоз. Мустақиллик) канали қурилди. Э.А.дан суғориладиган Косон тумани этагидаги экинзорлар Пистоли каналидан машина ёрдамида сув олиниб, суғорила бошланди. Мустақиллик каналининг трассаси Зарафшон тоғ тизмаси этакларини айланиб, 57 сойни дюкер ва акведуклар ёрдамида кесиб ўтади. Трасса кўтарма (20 м гача) ва қазма (46 м гача) ўзандан иборат. Канал ўзани тўлиқ бетон тўшама билан қопланган. Унинг сув ўтказиш имконияти 60 м3/сек. Канал 76 км да Чироқчи шаҳридан юқорироқда Қашқадарёга сув ташлайди. Каналнинг қурилиши Чироқчи туманида 15 минг, Шаҳрисабз ва Яккабоғ туманлар этакларидаги бир неча минг гектар экинзорларнинг сув таъминотини яхшилади.
Зиёмиддин Артукметов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.