Estrada
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 232–233-b. — ziyouz.com
Estrada (ispança — taxtasupa), estrada san'ati — 1) keng ma'noda — köngiloçar, ommabop badiiy (abadiy, musiqiy, raqs, tomoşaviy va boşqalar) janr va şakllarning umumiy ifodasi; 2) tor ma'noda — sahnaviy professional san'at turi. Rossiya va boşqalar ba'zi mamlakatlarda E., Angliyada myuzikxoll, Fransiyada varyete, kafeşantan, kabare, AQŞda şou, revyu kabi atamalar bilan yuritiladi. E.ning kelib çiqişi xalq oğzaki ijodi bilan boğliq bölsada, u muayyan (tijoratommabop) san'at turi sifatida 19-asrda Yevropa yirik şaharlarining demokratik ijtimoiymadaniy muhitida yuzaga kelgan. E.ning asosiy şakli — maxsus joylarda, muntazam ravişda ötkaziladigan E. konsertidir. U bir neçta (yoki yakka) artist (söz ustasi, xonanda, raqqos, aktyor va boşqalar)ning badiiy tugal, turfa mazmundagi kiçik çiqişlaridan iborat bölib, ifoda vositalarining lönda va yorqinligi, öziga xosligi, iştirokçilarning tomoşabin bilan bevosita muloqotda bölişi bilan ajralib turadi. E. tomoşalari ba'zan konferansye birlaştirgan mavzuli dastur asosida tuziladi. Yevropada E. tomoşalari dastlab kafe va restoranlarda, keyinçalik moslaştirilgan teatr binolari va boşqalar joylarda ötkazilgan. Ularda söz ustalari, qöşiqçilar, raqqos va raqqosalar, şuningdek, akrobat, közboğlovçilar iştirok etgan. Hozirda estrada sahnalarida monolog, felyeton, hajviy hikoya kabi nutq janrlari, E. (milliy, bal va boşqalar) raqsya, kuplet va E. qöşiği, köpgina sirk turlari (akrobatika, jonglyorlik, fokus va boşqalar), teatr miniatyurasi, qöğirçoqbozlar çiqişlari, pantomima va boşqalar mavjud.
Özbekistonda (boşqa Şarq mamlakatlarida bölgani kabi) E.ning rivojlanişi quyidagi körinişlarda bölgan: bir tomondan unda an'anaviy san'at namunalari sahna talablariga moslaştirib özgartirilgan (mas, Tamaraxonim va M.Qoriyoqubov ijrosidagi xalq lalarlarining sahna talqinlari, Yusufjon qiziq\şş askiya an'analariga asoslangan konferansyelik çiqişlari va boşqalar) yoki milliy janrlar negizida yangi sahna turlari yaratilgan (M.Turğunboyeva Usta Olim bilan birgalikda ijod qilgan «Paxta», «Pilla» kabi ommaviy sahna raqslari). Ikkinçi tomondan Özbekiston E.si çet el san'ati şakl va uslublari (mas, jaz, estrada orkestri, myuzikxoll)ni özlaştirişi bilan boyidi. 1956 yildan Özbek estrada teatri, keyinçalik Özbek davlat estrada birlaşmasi (1996 yilgaça) faoliyat körsatgan.
Hozirda Özbekistonda E. san'atini rivojlantiriş, E. jamoalari hamda yakka ijroçilar faoliyatini muvofiqlaştiriş kabi vazifalar «Özbeknavo» birlaşmasiga yuklatilgan. E. öquv yönalişi sifatida maxsus ta'lim tizimiga kiritilgan. 1996 yildan Toşkent estrada kolleji, Özbekiston davlat konservatoriyasi va boşqalar san'at (musiqa) öquv yurtlarida E. ftlari faoliyat körsatmoqda (yana q. Miniatyuralar teatri, Ommabop musiqa).
Ad.: Klitin S, Estrada, L., 1987.
Olimjon Bekov.
Q.: Miniatyuralar teatri, Ommabop musiqa
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭСТРАДА (испанча — тахтасупа), эстрада санъати — 1) кенг маънода — кўнгилочар, оммабоп бадиий (абадий, мусиқий, рақс, томошавий ва бошқалар) жанр ва шаклларнинг умумий ифодаси; 2) тор маънода — саҳнавий профессионал санъат тури. Россия ва бошқалар баъзи мамлакатларда Э., Англияда мюзикхолл, Францияда варьете, кафешантан, кабаре, АҚШда шоу, ревю каби атамалар билан юритилади. Э.нинг келиб чиқиши халқ оғзаки ижоди билан боғлиқ бўлсада, у муайян (тижоратоммабоп) санъат тури сифатида 19-асрда Европа йирик шаҳарларининг демократик ижтимоиймаданий муҳитида юзага келган. Э.нинг асосий шакли — махсус жойларда, мунтазам равишда ўтказиладиган Э. концертидир. У бир нечта (ёки якка) артист (сўз устаси, хонанда, раққос, актёр ва бошқалар)нинг бадиий тугал, турфа мазмундаги кичик чиқишларидан иборат бўлиб, ифода воситаларининг лўнда ва ёрқинлиги, ўзига хослиги, иштирокчиларнинг томошабин билан бевосита мулоқотда бўлиши билан ажралиб туради. Э. томошалари баъзан конферансье бирлаштирган мавзули дастур асосида тузилади. Европада Э. томошалари дастлаб кафе ва ресторанларда, кейинчалик мослаштирилган театр бинолари ва бошқалар жойларда ўтказилган. Уларда сўз усталари, қўшиқчилар, раққос ва раққосалар, шунингдек, акробат, кўзбоғловчилар иштирок этган. Ҳозирда эстрада саҳналарида монолог, фельетон, ҳажвий ҳикоя каби нутқ жанрлари, Э. (миллий, бал ва бошқалар) рақся, куплет ва Э. қўшиғи, кўпгина цирк турлари (акробатика, жонглёрлик, фокус ва бошқалар), театр миниатюраси, қўғирчоқбозлар чиқишлари, пантомима ва бошқалар мавжуд.
Ўзбекистонда (бошқа Шарқ мамлакатларида бўлгани каби) Э.нинг ривожланиши қуйидаги кўринишларда бўлган: бир томондан унда анъанавий санъат намуналари саҳна талабларига мослаштириб ўзгартирилган (мас, Тамарахоним ва М.Қориёқубов ижросидаги халқ лаларларининг саҳна талқинлари, Юсуфжон қизиқ\шш аския анъаналарига асосланган конферансьелик чиқишлари ва бошқалар) ёки миллий жанрлар негизида янги саҳна турлари яратилган (М.Турғунбоева Уста Олим билан биргаликда ижод қилган «Пахта», «Пилла» каби оммавий саҳна рақслари). Иккинчи томондан Ўзбекистон Э.си чет эл санъати шакл ва услублари (мас, жаз, эстрада оркестри, мюзикхолл)ни ўзлаштириши билан бойиди. 1956 йилдан Ўзбек эстрада театри, кейинчалик Ўзбек давлат эстрада бирлашмаси (1996 йилгача) фаолият кўрсатган.
Ҳозирда Ўзбекистонда Э. санъатини ривожлантириш, Э. жамоалари ҳамда якка ижрочилар фаолиятини мувофиқлаштириш каби вазифалар «Ўзбекнаво» бирлашмасига юклатилган. Э. ўқув йўналиши сифатида махсус таълим тизимига киритилган. 1996 йилдан Тошкент эстрада коллежи, Ўзбекистон давлат консерваторияси ва бошқалар санъат (мусиқа) ўқув юртларида Э. фтлари фаолият кўрсатмоқда (яна қ. Миниатюралар театри, Оммабоп мусиқа).
Ад.: Клитин С, Эстрада, Л., 1987.
Олимжон Беков.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.