Estrada orkestri
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 233–234-b. — ziyouz.com
Estrada orkestri — orkestr turi; estrada musiqasi va jaz namunalarini ijro etuvçi ijodiy jamoa. 20-asrning 20-y.larida jaz orkestri negizida yuzaga kelgan. Tarkibi 14 dan 30 gaça (va undan ortiq) sozandalardan taşkil topadi: kuy yölini ijro etuvçi melodik (asosan, mispuflama çolğular — 3—4 truba, 3—4 trombon, 4—5 saksofon) va ritmik (fortepiano, elektr gitaralar, urma çolğular) guruxlardan iborat. E.o.ning torlikamonli (skripka, violonçel kabi) va boşqalar çolğular qöşilişi hisobiga kengaytirilgan turi simfojaz (estradasimfonik orkestri) deb ataladi. E.o. tarkibiga, şuningdek, xonanda, raqqos va boşqalar san'atkorlar kirişi mumkin.
Özbekistonda ilk E.o.lari 1940—50 yillarda şahar boğlari, raqs maydonçalari va boşqalar joylarda faoliyat körsata boşladi. 1958 yilda Özbek davlat estrada orkestri (1972 yilgaça) taşkil topdi. Uning birinçi badiiy rahbari Ş. Ramazonov, dirijyor A.Dvoskin, yakkaxon xonandalar orasida Botir va Luiza Zokirovlar, Klara Jalilova, Bahrom Mavlonov va boşqalar, Isohor Oqilov va M.Gerdt rahbarligidagi raqs guruhi hamda söz ustalari (K.Qobulov va Ğ.A'loyev) bölgan. Repertuaridan xorijiy Şarq (Misr, Suriya, Hindiston va boşqalar) kompozitorlarining E.o. uçun Yan Frenkel tomonidan aranjirovka qilingan asarlar («Arabça tango», Daris alAtroş; «Gözal qizga», Raxbani; «Arzixamari», Ş.Çoudxuri va boşqalar), özbek kompozitorlari asarlari (M.Burhonovning «Maftun böldim», Ş.Ramazonovning «Ey, mehribonim», «Namanganning olmasi», Ik. Axbarovning «Gazli», «Ra'no», «Qaydasan» va boşqalar) örin olgan.
Hozirda Özbekistonda quyidagi E.o. faoliyat körsatmoqda: Özteleradiokompaniyasi qoşidagi Estradasimfonik orkestri (1963; birinçi badiiy rahbari — H. Izomov, dirijyorlari — E. Solihov va Ye.Jivayev, xonandalari — M.Şamayeva, R.Şaripova, Yu. Törayev, S.Rahimov, A.Ioşpe, E.Örozboyeva va boşqalar; 1997 yildan boş dirijyori A.Ikromov). Mazkur jamoalar bilan köpgina Özbekiston kompozitor va aranjirovkaçilar (H.Izomov, E.Solihov, A.Kalvarskiy, A.Kroll, A.Malaxov, Ye.Şvars, Ye.Jivayev, Ye.Şiryayev, F.YanovYanovskiy, E.Qalandarov va boşqalar) asarlar yaratişgan. Keyingi yillarda özbek kompozitorlaridan R.Abdullayev, B.Lutfullayev, A.Nazarov, A.Mansurov, D.Omonullayeva, A.Rasulov, Ğ. Xoliqov, Hab. Rahimov, V.Saparov va boşqalar, xonandalardan B.Lutfullayev, Yu.Abdullayeva, G.Erqulova, H.Şerov, P.Borisov, D.Marasulova, N.Nosirova, E.Rözimatov, D.Ismiyaminova va boşqalar ijodiy hamkorlik qilmoqda. Xalq badiiy jamoalar direksiyasi tarkibidagi Botir Zokirov nomidagi Estrada orkestri (1994, birinçi dirijyori A. Xabirxanov, hozirda dirijyor — Ye.Jivayev, badiiy rahbar — M. Toşmatov). Repertuaridan jaz musiqasining mumtoz namunalari (S.Kentonning «Brodvey», B.Gudmenning «Savvondagi raqs», X.Tizolning «Karvon» kabi), özbek kompozitorlari asarlari («Yomğir yoğdi», D.Omonullayeva; «Şirin ertaklar», M.Toşmatov; «Yölda», E.Qalandarov) hamda özbek mumtoz namunalarining estrada aranjirovkalari (mas, Ye.Jivayevning «Möğulçai Dugoh») örin olgan.
Davlat Mullajonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭСТРАДА ОРКЕСТРИ — оркестр тури; эстрада мусиқаси ва жаз намуналарини ижро этувчи ижодий жамоа. 20-асрнинг 20-й.ларида жаз оркестри негизида юзага келган. Таркиби 14 дан 30 гача (ва ундан ортиқ) созандалардан ташкил топади: куй йўлини ижро этувчи мелодик (асосан, миспуфлама чолғулар — 3—4 труба, 3—4 тромбон, 4—5 саксофон) ва ритмик (фортепиано, электр гитаралар, урма чолғулар) гурухлардан иборат. Э.о.нинг торликамонли (скрипка, виолончель каби) ва бошқалар чолғулар қўшилиши ҳисобига кенгайтирилган тури симфожаз (эстрадасимфоник оркестри) деб аталади. Э.о. таркибига, шунингдек, хонанда, раққос ва бошқалар санъаткорлар кириши мумкин.
Ўзбекистонда илк Э.о.лари 1940—50 йилларда шаҳар боғлари, рақс майдончалари ва бошқалар жойларда фаолият кўрсата бошлади. 1958 йилда Ўзбек давлат эстрада оркестри (1972 йилгача) ташкил топди. Унинг биринчи бадиий раҳбари Ш. Рамазонов, дирижёр А.Двоскин, яккахон хонандалар орасида Ботир ва Луиза Зокировлар, Клара Жалилова, Баҳром Мавлонов ва бошқалар, Исоҳор Оқилов ва М.Гердт раҳбарлигидаги рақс гуруҳи ҳамда сўз усталари (К.Қобулов ва Ғ.Аълоев) бўлган. Репертуаридан хорижий Шарқ (Миср, Сурия, Ҳиндистон ва бошқалар) композиторларининг Э.о. учун Ян Френкель томонидан аранжировка қилинган асарлар («Арабча танго», Дарис алАтрош; «Гўзал қизга», Рахбани; «Арзихамари», Ш.Чоудхури ва бошқалар), ўзбек композиторлари асарлари (М.Бурҳоновнинг «Мафтун бўлдим», Ш.Рамазоновнинг «Эй, меҳрибоним», «Наманганнинг олмаси», Ик. Ахбаровнинг «Газли», «Раъно», «Қайдасан» ва бошқалар) ўрин олган.
Ҳозирда Ўзбекистонда қуйидаги Э.о. фаолият кўрсатмоқда: Ўзтелерадиокомпанияси қошидаги Эстрадасимфоник оркестри (1963; биринчи бадиий раҳбари — Ҳ. Изомов, дирижёрлари — Э. Солиҳов ва Е.Живаев, хонандалари — М.Шамаева, Р.Шарипова, Ю. Тўраев, С.Раҳимов, А.Иошпе, Э.Ўрозбоева ва бошқалар; 1997 йилдан бош дирижёри А.Икромов). Мазкур жамоалар билан кўпгина Ўзбекистон композитор ва аранжировкачилар (Ҳ.Изомов, Э.Солиҳов, А.Калварский, А.Кролл, А.Малахов, Е.Шварц, Е.Живаев, Е.Ширяев, Ф.ЯновЯновский, Э.Қаландаров ва бошқалар) асарлар яратишган. Кейинги йилларда ўзбек композиторларидан Р.Абдуллаев, Б.Лутфуллаев, А.Назаров, А.Мансуров, Д.Омонуллаева, А.Расулов, Ғ. Холиқов, Ҳаб. Раҳимов, В.Сапаров ва бошқалар, хонандалардан Б.Лутфуллаев, Ю.Абдуллаева, Г.Эрқулова, Ҳ.Шеров, П.Борисов, Д.Марасулова, Н.Носирова, Э.Рўзиматов, Д.Исмияминова ва бошқалар ижодий ҳамкорлик қилмоқда. Халқ бадиий жамоалар дирекцияси таркибидаги Ботир Зокиров номидаги Эстрада оркестри (1994, биринчи дирижёри А. Хабирханов, ҳозирда дирижёр — Е.Живаев, бадиий раҳбар — М. Тошматов). Репертуаридан жаз мусиқасининг мумтоз намуналари (С.Кентоннинг «Бродвей», Б.Гудменнинг «Саввондаги рақс», Х.Тизолнинг «Карвон» каби), ўзбек композиторлари асарлари («Ёмғир ёғди», Д.Омонуллаева; «Ширин эртаклар», М.Тошматов; «Йўлда», Э.Қаландаров) ҳамда ўзбек мумтоз намуналарининг эстрада аранжировкалари (мас, Е.Живаевнинг «Мўғулчаи Дугоҳ») ўрин олган.
Давлат Муллажонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.