Etanolaminlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237-b. — ziyouz.com
Etanolaminlar — rangsiz, aminlarga xos hidli, qovuşoq gigroskopik suyuqliklar. Monoetanolamin (2aminoetanol, etanolamin, kolamin), dietanolamin (iminodietanol) va trietanolamin (nitriltrietanol) farkdanadi. E. suv bilan çeksiz miqdorda aralaşadi. Etanol, benzol, xloroformda yaxşi eriydi, geptanda oz eriydi. Aminlar va spirtlarning xossalarini namoyon qiladi.
Monoetanolamin (NOSN SN TMN )
2 2 2 ning mol.m. 61,08, suyuqlaniş t-rasi 10,6°, qaynaş t-rasi 171°, ziçligi 1016 kg/m3. Dietanolamin (H0CH SN ) N4
2 2 2 ning mol.m. 105,14, suyuklaniş t-rasi 27,8°, qaynaş t-rasi 270°, ziçligi 1097 kg/m3. Tr i e t a n o l a m i n (NOSN SN )^
2 2 ning mol.m. 149,19, suyuqlaniş t-rasi 21,2°, qaynaş t-rasi 360°, ziçligi 1124 kg/m3.
E. — kuçsiz asoslar; mineral va kuçli organik kislotalar bilan tuzlar beradi. E. sanoatda etilenoksidnn suv iştirokida 90—130° va 7—YUMPa bosim ostida suyuq fazali ammonoliz qiliş yöli bilan olinadi. Etilenoksid ammiak nisbati 1:15 bölganda reaksiya mahsuloti sifatida 78,3% mono, 16% di va 4,4% trietanolamin hosil böladi. Bu jarayonda etilenoksid konversiyasi 100% bölib, suv, mono, di va trietanolaminlar reaktifikatsiyalaş usuli bilan ajratib olinadi. Lab. şaroitida E. ammiakni oksietillaş, etilenxlorgidrinni aminlaş, metilensiangidrinni gidrogenlaş yöli bilan sintez qilinadi. E. adsorbent sifatida, emulgatorlar i.ç.da, dispergatorlar, köpik, yuvuvçi va tozalovçi vositalar, şampunlar, sirt faol moddalarni barqarorlaştiruvçi modda sifatida qöllanadi.
Monoetanolamin etilendiamin, Mvinilpirrolidin va boşqalarni organik sintezlaşda, dietanolamin — plastifikatorlar, korroziya ingibitorlari va boşqalar olişda işlatiladi.
Zikrilla Isaboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭТАНОЛАМИНЛАР — рангсиз, аминларга хос ҳидли, қовушоқ гигроскопик суюқликлар. Моноэтаноламин (2аминоэтанол, этаноламин, коламин), диэтаноламин (иминодиэтанол) ва триэтаноламин (нитрилтриэтанол) фаркданади. Э. сув билан чексиз миқдорда аралашади. Этанол, бензол, хлороформда яхши эрийди, гептанда оз эрийди. Аминлар ва спиртларнинг хоссаларини намоён қилади.
Моноэтаноламин (НОСН СН ТМН )
2 2 2 нинг мол.м. 61,08, суюқланиш т-раси 10,6°, қайнаш т-раси 171°, зичлиги 1016 кг/м3. Диэтаноламин (Н0СН СН ) N4
2 2 2 нинг мол.м. 105,14, суюкланиш т-раси 27,8°, қайнаш т-раси 270°, зичлиги 1097 кг/м3. Тр и э т а н о л а м и н (НОСН СН )^
2 2 нинг мол.м. 149,19, суюқланиш т-раси 21,2°, қайнаш т-раси 360°, зичлиги 1124 кг/м3.
Э. — кучсиз асослар; минерал ва кучли органик кислоталар билан тузлар беради. Э. саноатда этиленоксиднн сув иштирокида 90—130° ва 7—ЮМПа босим остида суюқ фазали аммонолиз қилиш йўли билан олинади. Этиленоксид аммиак нисбати 1:15 бўлганда реакция маҳсулоти сифатида 78,3% моно, 16% ди ва 4,4% триэтаноламин ҳосил бўлади. Бу жараёнда этиленоксид конверсияси 100% бўлиб, сув, моно, ди ва триэтаноламинлар реактификациялаш усули билан ажратиб олинади. Лаб. шароитида Э. аммиакни оксиэтиллаш, этиленхлоргидринни аминлаш, метиленциангидринни гидрогенлаш йўли билан синтез қилинади. Э. адсорбент сифатида, эмульгаторлар и.ч.да, диспергаторлар, кўпик, ювувчи ва тозаловчи воситалар, шампунлар, сирт фаол моддаларни барқарорлаштирувчи модда сифатида қўлланади.
Моноэтаноламин этилендиамин, Мвинилпирролидин ва бошқаларни органик синтезлашда, диэтаноламин — пластификаторлар, коррозия ингибиторлари ва бошқалар олишда ишлатилади.
Зикрилла Исабоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.