Etatizm
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 238-b. — ziyouz.com
Etatizm (frans. — davlat) — davlatni jamiyat taraqqiyotining yuqori natijasi va maqsadi hamda öz navbatida, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanişning asosiy, hal qiluvçi omili deb hisoblovçi ijtimoiy tafakkur yönalişi. «E.» terminini şveysariyalik siyosatşunos N.Dro 19-asrda qöllagan. E. iqtisodiy va siyosiy hokimiyatning öta markazlaşişi va byurokratlaşişini, davlatning jamiyat hayotining barça sohalari (iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy va h.k.) da zöravonligini anglatadi. Etatistik mafkuraning erkinlaşuv va demokratiyaga qarşi xarakteri davlatning avtoritar, totalitar va faşistik şakllarida yaqqol namoyon böladi. 20-asrning 30-y. larida Turkiyada E. milliy iktisodiyotning real modeli sifatida rasman tan olingan edi. Turkiya Respublikasining 1prezidenti M.K.Otaturk E. siyosatini e'lon qilgan va bu siyosat mamlakatning 1937 yilgi konstitutsiyasida mustahkamlab qöyilgan. Turli mamlakatlarning iqtisodiy tizimlari öz taraqqiyotining ayrim davrlarida amalda etatistik modelga muayyan darajada yaqinlaşgan. Uning asosiy belgilari faşistlar Germaniyasi singari totalitar davlatlarda amalga oşirilgan. SSSR, Şarqiy Yevropa, şuningdek, JanubiŞarqiy Osiyo va Lotin Amerikasi mamlakatlarida davlat iktisodiyoti aslida etatistik iqtisodiyot bölgan edi. Iqtisodiyot etatistik modelining samarasizligi SSSR va Şarqiy Yevropa mamlakatlari iktisodiyotining sinişida ayniqsa yaqqol közga taşlandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭТАТИЗМ (франц. — давлат) — давлатни жамият тараққиётининг юқори натижаси ва мақсади ҳамда ўз навбатида, иқтисодий ва ижтимоий ривожланишнинг асосий, ҳал қилувчи омили деб ҳисобловчи ижтимоий тафаккур йўналиши. «Э.» терминини швейцариялик сиёсатшунос Н.Дро 19-асрда қўллаган. Э. иқтисодий ва сиёсий ҳокимиятнинг ўта марказлашиши ва бюрократлашишини, давлатнинг жамият ҳаётининг барча соҳалари (иқтисодий, ижтимоий, маданий ва ҳ.к.) да зўравонлигини англатади. Этатистик мафкуранинг эркинлашув ва демократияга қарши характери давлатнинг авторитар, тоталитар ва фашистик шаклларида яққол намоён бўлади. 20-асрнинг 30-й. ларида Туркияда Э. миллий иктисодиётнинг реал модели сифатида расман тан олинган эди. Туркия Республикасининг 1президенти М.К.Отатурк Э. сиёсатини эълон қилган ва бу сиёсат мамлакатнинг 1937 йилги конституциясида мустаҳкамлаб қўйилган. Турли мамлакатларнинг иқтисодий тизимлари ўз тараққиётининг айрим даврларида амалда этатистик моделга муайян даражада яқинлашган. Унинг асосий белгилари фашистлар Германияси сингари тоталитар давлатларда амалга оширилган. СССР, Шарқий Европа, шунингдек, ЖанубиШарқий Осиё ва Лотин Америкаси мамлакатларида давлат иктисодиёти аслида этатистик иқтисодиёт бўлган эди. Иқтисодиёт этатистик моделининг самарасизлиги СССР ва Шарқий Европа мамлакатлари иктисодиётининг синишида айниқса яққол кўзга ташланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.