Eterifikatsiya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 238-b. — ziyouz.com
Eterifikatsiya (yun. şgpeg efir va lot. Ğasyu — qilaman) — karbon kislotalarning mineral kislotalar iştirokida spirtlar bilan birikib murakkab efirlar hosil qiliş reaksiyasi. Mazkur reaksiyaning kimyoviy muvozanatini öngga suriş maqsadida reaksiya mahsulotlarining biri ortiqça miqdorda olinadi. Mas, karbon kislota köproq olinganda spirtning hammasi reaksiyaga kirişib ketadi. E.da vodorod ionlari (N+) katalizator rolini öynaydi. Bunda karbkation hosil bölib, u spirt molekulasini biriktirgan holda oraliq kompleks hosil qilişi mumkin. Keyin sönggi karbkation dissotsiatsiyalanib, murakkab efirni ajratadi. Katalizator (vodorod ioni — proton) erkin holda ajraladi. Nişonlangan atomlar yordamida E.da hosil böladigan suvning gidroksil guruhini kislota, vodorodni esa spirt ajratadi. E.dan sanoatda keng foydalaniladi. Murakkab efirlar, şuningdek, poliefir tolalar (lavsan va boşqalar) ham E. usuli bilan olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭТЕРИФИКАЦИЯ (юн. шгпег эфир ва лот. Ғасю — қиламан) — карбон кислоталарнинг минерал кислоталар иштирокида спиртлар билан бирикиб мураккаб эфирлар ҳосил қилиш реакцияси. Мазкур реакциянинг кимёвий мувозанатини ўнгга суриш мақсадида реакция маҳсулотларининг бири ортиқча миқдорда олинади. Мас, карбон кислота кўпроқ олинганда спиртнинг ҳаммаси реакцияга киришиб кетади. Э.да водород ионлари (Н+) катализатор ролини ўйнайди. Бунда карбкатион ҳосил бўлиб, у спирт молекуласини бириктирган ҳолда оралиқ комплекс ҳосил қилиши мумкин. Кейин сўнгги карбкатион диссоциацияланиб, мураккаб эфирни ажратади. Катализатор (водород иони — протон) эркин ҳолда ажралади. Нишонланган атомлар ёрдамида Э.да ҳосил бўладиган сувнинг гидроксил гуруҳини кислота, водородни эса спирт ажратади. Э.дан саноатда кенг фойдаланилади. Мураккаб эфирлар, шунингдек, полиэфир толалар (лавсан ва бошқалар) ҳам Э. усули билан олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.