Etilenoksid
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 243-b. — ziyouz.com
Etilenoksid ETILENOKSID, oksiran, 1,2 epoksietan, XV efir hidi keladigan rangsiz gaz yoki suyuqlik. Mol. m. 44,05. Suyuqlaniş t-rasi — 112,5°, qaynaş t-rasi 10,7°, ziçligi 870 kg/m3. Suv, etanol, uglevodorodlar va boşqalar organik erituvçilarda yaxşi eriydi. 300° gaça barqaror, 400° dan yuqori trada azotli aralaşmasi izomerlanib atsetaldegidga aylanadi yoki etilen (E. köproq bölsa) hosil qiladi. Kumuş nitrat Ayog>Yu ning suvdagi eritmasida kislo-
3 rod iştirokida oksidlansa glikol kislota, oksid va kumuş katalizatorligida oksidlansa C0 va suv, nikel kataliza-
2 tori ustida 30°da gidrogenlansa etanol beradi. E. oson polimerlanadi, initsiatorlarning tabiatiga qarab mol. m. turliça bölgan polietilenoksid oliş mumkin. Diamerlanganda 1,4dioksan hosil böladi. Sanoatda etilenni oksidlaş usulida sintez qilinadi. Organik sintezning muhim mahsuloti hisoblanadi. E. etilenglikollar, galogengidrinlar, etanolaminlar, dioksan, feniletanol, ionogensiz sirt faol moddalar işlab çiqarişda, şuningdek, tibbiyotda asbobuskunalar, bir marta qöllanadigan şpritslarni sterilizatsiya qilişda işlatiladi. E. — yonuvçi, portlovçi va zaharli modda. Çaqnaş t-rasi < — 18°. Teriga va şilliq pardalarga ta'sir etadi. Havodagi miqdori 1 mg/m3dan oşmasligi kerak.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭТИЛЕНОКСИД, оксиран, 1,2 эпоксиэтан, XV эфир ҳиди келадиган рангсиз газ ёки суюқлик. Мол. м. 44,05. Суюқланиш т-раси — 112,5°, қайнаш т-раси 10,7°, зичлиги 870 кг/м3. Сув, этанол, углеводородлар ва бошқалар органик эритувчиларда яхши эрийди. 300° гача барқарор, 400° дан юқори трада азотли аралашмаси изомерланиб ацетальдегидга айланади ёки этилен (Э. кўпроқ бўлса) ҳосил қилади. Кумуш нитрат Аёг>Ю нинг сувдаги эритмасида кисло-
3 род иштирокида оксидланса гликоль кислота, оксид ва кумуш катализаторлигида оксидланса С0 ва сув, никель катализа-
2 тори устида 30°да гидрогенланса этанол беради. Э. осон полимерланади, инициаторларнинг табиатига қараб мол. м. турлича бўлган полиэтиленоксид олиш мумкин. Диамерланганда 1,4диоксан ҳосил бўлади. Саноатда этиленни оксидлаш усулида синтез қилинади. Органик синтезнинг муҳим маҳсулоти ҳисобланади. Э. этиленгликоллар, галогенгидринлар, этаноламинлар, диоксан, фенилэтанол, ионогенсиз сирт фаол моддалар ишлаб чиқаришда, шунингдек, тиббиётда асбобускуналар, бир марта қўлланадиган шприцларни стерилизация қилишда ишлатилади. Э. — ёнувчи, портловчи ва заҳарли модда. Чақнаш т-раси < — 18°. Терига ва шиллиқ пардаларга таъсир этади. Ҳаводаги миқдори 1 мг/м3дан ошмаслиги керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.