Etnik birlik

Etnik birlik ETNIK BIRLIK, etnos — kişilarning ma'lum bir tarixiy davrda va ijtimoiy tuzumda tarkib topgan alohida barqaror etnik uyuşmasi. E.b. etnografik jihatdan «xalq» ma'nosini' anglatsada, lekin unga nisbatan aniq tuşunçadir. E.b. muayyan şaroitda tabiiytarixiy taraqqiyot jarayonda vujudga kelgan uyuşmadir. Fanda E.b. bosqiçining 3 turi mavjud: qabila, elat va millat. Ketmaket almaşib kelgan bu atamalar turli vaqtlarda vujudga kelgan bölib, ular öz davriga xos xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladilar. Kişilar birlaşuvining tabiiy negizi — hudud umumiyligi, şuningdek, ular tilining yaqinligi yoki umumiyligi E.b.ning vujudga kelişida asosiy şart hisoblanyli. Köpinça (mas, Amerika qit'asida) millatlarning tarkib topişida etnik birlikning turli tillarga mansub komponentlari örtasida olib borilgan xöjalik, madaniy va boşqalar sohalardagi aloqalarning rivojlanişi bilan til umumiyligi qaror topgan. Bu jarayonni boşqarişda har xil ijtimoiy-iqtisodiy omillar va tabiiy muhitning alohida xususiyatlari ta'sirida moddiy va ma'naviy madaniyat, turmuş va psixologik umumiylikning E.b. uçun xarakterli bölgan belgilari şakllanadi. Bu elementlar hudud va til bilan bir qatorda E.b.ning muhim belgilari hisoblanadi. Ba'zan E.b.ning şakllanişiga diniy muştaraklik, şuningdek, irqiy jihatdan yaqinlik ham muhim ta'sir körsatadi. Bunday yaqinlik E.b.ka kirgan va bir-biridan keskin farqlanadigan har xil irqiy komponentlar orasidagi metis guruhlarining hosil bölişida ham vujudga keladi (mas, braziliyalik, kubalik). Şakllanib bölgan E.b. yaxlit ijtimoiy organizm bölib, etnik jihatdan har xil bölgan nikohlar tufayli va nasldan naslga til, madaniyat, an'analar va boşqalarning ötib borişi yöli bilan barqaror tus oladi. Yanada barqarorlik bölişi uçun özining ijtimoiy-siyosiy hamda hududiy taşkilotini tuzişga harakat qiladi. Ammo vaqt ötişi bilan E.b. ning ayrim qismlari hududiy jihatdan ajralib ketiş, turmuş va madaniyatning köp tomonlarini özlaştiriş va boşqalar tilni qabul qiliş holatlari ham uçraydi.

Kişilik jamiyati ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning ma'lum bir bosqiçida qabilalar uyuşmasi hisoblangan E.b. ma'lum bir tarixiy şaroitda, hududiy, iqtisodiy, til va madaniy umumiylik asosida şakllanadi va yangi turi vujudga keladi. qadimiy davrlarda vujudga kelgan yangi E.b. ni ifodalaş uçun «elat» atamasi qabul qilingan. Elat — E.b. bosqiçining qabila uyuşmasidan keyingi turidir. Tarixiy taraqqiyot davomida esa E.b.ning keyingi turi — millat şakllana boradi.