Etnik guruh
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 246–247-b. — ziyouz.com
Etnik guruh — muayyan bir xalq (qabila, qabila ittifoqi, elatning) ning parçalanib alohida qismlarga bölinib ketişi natijasida vujudga keladigan guruh. E.g.ni quyidagiça izohlaş mumkin: öz xalqidan (qabila, elat) ajralib çiqqan guruh va boşqalar xalqlar tarkibiga kirib, uzoq muddat yaşab, şu xalqning tili, xöjalik faoliyati, urf-odatlari, turmuş tarzini qabul qilib, unga batamom singib, özlarini şu xalq etnik nomi bilan ataydigan bölib qoladi.
Ammo şu bilan birga bu guruh öz etnik nomini ötmişda qaysi qabila, elatga mansub ekanligini, ba'zi an'analarni saklab qolgan böladi. Mas, qipçoqlar 19-asrning 2-yarmi — 20-asrning boşlarida özbek xalqining tarkibida (öz lahjalari, turmuş tarzi, madaniy hayotidagi ba'zi xususiyatlarini saqlab qolganliklari tufayli) etn. guruh bölgan bölsalar, qozoq, qirğiz, qoraqalpoq, turkman, boşqird va boşqalar xalqlar tarkibida ham ular (qipçoqlar) E.g. hisoblangan. Şu singari qanğli, uyşun va boşqalar bir qança boşqa qabilaviy nomlar ham yuqorida eslatilgan xalqlar tarkibida mavjud bölgan. Bular öz etnik nomlari bilan qaysi xalqlar içida bölsalar, öşa xalq (qozoq, qirğiz, qoraqalpoq, turkman, boşqird va boşqalar) nomi bilan atalgan.
E.g. turmuş va madaniyatning ba'zi jihatlari (tili, dini, moddiy va ma'naviy madaniyatini öziga xos xususiyatlari va boşqalar)ni saqlagan xalq (millat) ning boşqa milliy guruhlar bilan aralaşuvi; elatga özining ayrim muhim belgilarini saqlagan holda qöşilişi natijasida, şuningdek, xalqning bir qismi asosiy etnik hududdan uzoq vaqt uzilib qolişi oqibatida yangi tabiiy geografik şaroitga tuşişi natijasida xöjalik va madaniy öziga xos xususiyatlarga ega bölişi bilan vujudga keladi.
Ad.: Şoniyozov K., Özbek xalqining şakllaniş jarayoni, T., 2001.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭТНИК ГУРУҲ — муайян бир халқ (қабила, қабила иттифоқи, элатнинг) нинг парчаланиб алоҳида қисмларга бўлиниб кетиши натижасида вужудга келадиган гуруҳ. Э.г.ни қуйидагича изоҳлаш мумкин: ўз халқидан (қабила, элат) ажралиб чиққан гуруҳ ва бошқалар халқлар таркибига кириб, узоқ муддат яшаб, шу халқнинг тили, хўжалик фаолияти, урф-одатлари, турмуш тарзини қабул қилиб, унга батамом сингиб, ўзларини шу халқ этник номи билан атайдиган бўлиб қолади.
Аммо шу билан бирга бу гуруҳ ўз этник номини ўтмишда қайси қабила, элатга мансуб эканлигини, баъзи анъаналарни саклаб қолган бўлади. Мас, қипчоқлар 19-асрнинг 2-ярми — 20-асрнинг бошларида ўзбек халқининг таркибида (ўз лаҳжалари, турмуш тарзи, маданий ҳаётидаги баъзи хусусиятларини сақлаб қолганликлари туфайли) этн. гуруҳ бўлган бўлсалар, қозоқ, қирғиз, қорақалпоқ, туркман, бошқирд ва бошқалар халқлар таркибида ҳам улар (қипчоқлар) Э.г. ҳисобланган. Шу сингари қанғли, уйшун ва бошқалар бир қанча бошқа қабилавий номлар ҳам юқорида эслатилган халқлар таркибида мавжуд бўлган. Булар ўз этник номлари билан қайси халқлар ичида бўлсалар, ўша халқ (қозоқ, қирғиз, қорақалпоқ, туркман, бошқирд ва бошқалар) номи билан аталган.
Э.г. турмуш ва маданиятнинг баъзи жиҳатлари (тили, дини, моддий ва маънавий маданиятини ўзига хос хусусиятлари ва бошқалар)ни сақлаган халқ (миллат) нинг бошқа миллий гуруҳлар билан аралашуви; элатга ўзининг айрим муҳим белгиларини сақлаган ҳолда қўшилиши натижасида, шунингдек, халқнинг бир қисми асосий этник ҳудуддан узоқ вақт узилиб қолиши оқибатида янги табиий географик шароитга тушиши натижасида хўжалик ва маданий ўзига хос хусусиятларга эга бўлиши билан вужудга келади.
Ад.: Шониёзов К., Ўзбек халқининг шаклланиш жараёни, Т., 2001.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.