Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Etyud

    Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 254–255-b. — ziyouz.com

    Etyud (frans. — aynan maşq, örganiş) — 1) tasviriy san'a tda borliq (natura)dan uni örganiş maqsadida yaratilgan asar. Ijodkor badiiy asar (rang-tasvir, haykaltaroşlik, grafika) yaratiş jarayonida E.dan yordamçi manba sifatida foydalanadi. Tugal asar E. majmuasi sifatida özini namoyon qiladi. Realistik tasviriy san'at asarlarini yaratiş E.dan kartinaga ötiş jarayonida amalga oşadi. 19-asr örtalaridan E.ga munosabat özgardi, E.ni badiiy qiymatga ega bölgan asar darajasiga qötariş, ijodkorning ğoyaviy estetik qaraşlarini ifodalaşga intiliş quçaydi. Yirik ijodkorlarning E.lari köpinça badiiy qiymatga va mustaqil ahamiyatga ega; 2) musiqada — çolğu ijroçiligining muayyan texnik usulini qöllaşga asoslangan va sozandaning malakasini oşirişga möljallangan pyesa. 19-asrda musiqa çolğölari takomillaşuvi hamda virtuoz ijroçiligining yuksalişi natijasida rivoj topdi (fortepiano uçun I.Kramer, M.Klementi, K.Çerni, skripka uçun R.Kreyser, P.Rode, violonçel uçun D.Popper E.lari va boşqalar). Musiqiy romantizm vakillari (N.Paganini, F.List, F.Şopen, A.Skryabin, S.Raxmaninov va boşqalar) ijodida E. yuksak badiiy konsert asari darajasiga kötarildi. Özbekiston kompozitorlaridan G.Muşel, B.Giyenko, Sayfi Jalil (fortepiano uçun), T.Qurbonov (organ uçun) va boşqalar E. yaratgan; 3) teatr pedagogikasida aktyorlik mahoratini rivojlantiriş va mukammallaştirişga xizmat qiladigan maşq. Öqituvçi oldindan işlab çiqqan yoki badiha yösinida yaratgan turli sahna harakatlaridan taşkil topadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЭТЮД (франц. — айнан машқ, ўрганиш) — 1) тасвирий санъа тда борлиқ (натура)дан уни ўрганиш мақсадида яратилган асар. Ижодкор бадиий асар (ранг-тасвир, ҳайкалтарошлик, графика) яратиш жараёнида Э.дан ёрдамчи манба сифатида фойдаланади. Тугал асар Э. мажмуаси сифатида ўзини намоён қилади. Реалистик тасвирий санъат асарларини яратиш Э.дан картинага ўтиш жараёнида амалга ошади. 19-аср ўрталаридан Э.га муносабат ўзгарди, Э.ни бадиий қийматга эга бўлган асар даражасига қўтариш, ижодкорнинг ғоявий эстетик қарашларини ифодалашга интилиш қучайди. Йирик ижодкорларнинг Э.лари кўпинча бадиий қийматга ва мустақил аҳамиятга эга; 2) мусиқада — чолғу ижрочилигининг муайян техник усулини қўллашга асосланган ва созанданинг малакасини оширишга мўлжалланган пьеса. 19-асрда мусиқа чолғўлари такомиллашуви ҳамда виртуоз ижрочилигининг юксалиши натижасида ривож топди (фортепиано учун И.Крамер, М.Клементи, К.Черни, скрипка учун Р.Крейцер, П.Роде, виолончель учун Д.Поппер Э.лари ва бошқалар). Мусиқий романтизм вакиллари (Н.Паганини, Ф.Лист, Ф.Шопен, А.Скрябин, С.Рахманинов ва бошқалар) ижодида Э. юксак бадиий концерт асари даражасига кўтарилди. Ўзбекистон композиторларидан Г.Мушель, Б.Гиенко, Сайфи Жалил (фортепиано учун), Т.Қурбонов (орган учун) ва бошқалар Э. яратган; 3) театр педагогикасида актёрлик маҳоратини ривожлантириш ва мукаммаллаштиришга хизмат қиладиган машқ. Ўқитувчи олдиндан ишлаб чиққан ёки бадиҳа йўсинида яратган турли саҳна ҳаракатларидан ташкил топади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.