Evkalipt
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 5-b. — ziyouz.com
Evkalipt (Yeisa1urgi8) — mirtadoşlarga mansub doim yaşil daraxt yoki butalar turkumi; dorivor ösimlik. Avstraliya va uning atrofidagi orollarda 500 dan ortiq turi tarqalgan. Tropik va subtropiklarda köp ekiladi (mas, Braziliyada E. ekilgan maydonlar Avstraliya, Ispaniya, Janubiy Şarqiy Osiyo mamlakatlari va boşqalardagidan köproq). Ğarbiy Gruziya, Qrim va Ozarbayjonda E.ning şarsimon, kulrang va xivçinsimon turlari östiriladi. Tanasi baquvvat, bal. 80—100 m gaça, şoxşabbasi siyrak. Barglari etli, çekkalari tekis. Gullari oq, ba'zan oçsarğiş va töqqizil, ikki jinsli, barg qöltiğidan çiqib qalqon yoki rövaksimon töpgul hosil qiladi, mevasi köp uruğli kösakça. E. issiqsevar va namsevar ösimlik. Unumdor yerlarda yaxşi ösadi. 500 yilgaça yaşaydi. Barglari yoz davomida teriladi, lekin kuzda terilgan bargi tarkibida tibbiyotda va parfyumeriyada işlatiladigan efir moyi köp. Quruq bargi tarkibidagi efir moyi mikdori 1,5—3%. E.ning boşqa 20 ga yaqin turi manzarali ösimlik sifatida hamda yoğoçi (quriliş va qoğoz sanoati) uçun östiriladi. E. tez ösuvçan bölgani tufayli (bir yidda 4—5 m ösadi) botqoq yerlarda ekilganda botqoqlarni quritib, tuproq tarkibini yaxşilaşda muhim rol öynaydi. Uruğidan köpaytiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭВКАЛИПТ (Еиса1урги8) — миртадошларга мансуб доим яшил дарахт ёки буталар туркуми; доривор ўсимлик. Австралия ва унинг атрофидаги оролларда 500 дан ортиқ тури тарқалган. Тропик ва субтропикларда кўп экилади (мас, Бразилияда Э. экилган майдонлар Австралия, Испания, Жанубий Шарқий Осиё мамлакатлари ва бошқалардагидан кўпроқ). Ғарбий Грузия, Қрим ва Озарбайжонда Э.нинг шарсимон, кулранг ва хивчинсимон турлари ўстирилади. Танаси бақувват, бал. 80—100 м гача, шохшаббаси сийрак. Барглари этли, чеккалари текис. Гуллари оқ, баъзан очсарғиш ва тўққизил, икки жинсли, барг қўлтиғидан чиқиб қалқон ёки рўваксимон тўпгул ҳосил қилади, меваси кўп уруғли кўсакча. Э. иссиқсевар ва намсевар ўсимлик. Унумдор ерларда яхши ўсади. 500 йилгача яшайди. Барглари ёз давомида терилади, лекин кузда терилган барги таркибида тиббиётда ва парфюмерияда ишлатиладиган эфир мойи кўп. Қуруқ барги таркибидаги эфир мойи микдори 1,5—3%. Э.нинг бошқа 20 га яқин тури манзарали ўсимлик сифатида ҳамда ёғочи (қурилиш ва қоғоз саноати) учун ўстирилади. Э. тез ўсувчан бўлгани туфайли (бир йидда 4—5 м ўсади) ботқоқ ерларда экилганда ботқоқларни қуритиб, тупроқ таркибини яхшилашда муҳим роль ўйнайди. Уруғидан кўпайтирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.