Exinokokk
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 267-b. — ziyouz.com
Exinokokk — tasmasimon çuvalçanglar sinfiga mansub parazit. Voyaga yetgan davrida yirtqiç hayvonlar (it, böri, çiyaböri, muşuk) içagida parazitlik qiladi. Uz. 3—6 mm, gavdasi 4 sörğiçli boş, 3—4 böğimli tanadan iborat. Oxirgi böğimdagi jinsiy organlarida tuxum hujayralar yetiladi. Tuxumlari xöjayini axlati bilan taşqariga çiqariladi. E. tuxumlari ifloslangan yemxaşak bilan oraliq xöjayin (odam va ötxör hayvonlar: sigir, qöy, eçki, çöçqa) içagiga tuşganida ulardan onkosfera liçinkasi çiqadi. Liçinka içak devoridan qonga ötadi va darvoza venasi orqali jigar, öpka, muskullar va suyaklarga borib, pufaksimon bosqiç — E. finnasiga aylanadi. Har bir pufak devorida yana ikkilamçi, söngra uçlamçi pufaklar hosil böladi. Pufaklar içida parazit boşçasi şakllanadi. Pufaklar yiriklaşa borib, muştdek va undan kattaroq böladi. Qoramollar jigaridan 64 kg oğirlikdagi exinokokk finnasi topilgan. E. pufak davrida exinokokkoz kasalligini paydo qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭХИНОКОКК — тасмасимон чувалчанглар синфига мансуб паразит. Вояга етган даврида йиртқич ҳайвонлар (ит, бўри, чиябўри, мушук) ичагида паразитлик қилади. Уз. 3—6 мм, гавдаси 4 сўрғичли бош, 3—4 бўғимли танадан иборат. Охирги бўғимдаги жинсий органларида тухум ҳужайралар етилади. Тухумлари хўжайини ахлати билан ташқарига чиқарилади. Э. тухумлари ифлосланган емхашак билан оралиқ хўжайин (одам ва ўтхўр ҳайвонлар: сигир, қўй, эчки, чўчқа) ичагига тушганида улардан онкосфера личинкаси чиқади. Личинка ичак деворидан қонга ўтади ва дарвоза венаси орқали жигар, ўпка, мускуллар ва суякларга бориб, пуфаксимон босқич — Э. финнасига айланади. Ҳар бир пуфак деворида яна иккиламчи, сўнгра учламчи пуфаклар ҳосил бўлади. Пуфаклар ичида паразит бошчаси шаклланади. Пуфаклар йириклаша бориб, муштдек ва ундан каттароқ бўлади. Қорамоллар жигаридан 64 кг оғирликдаги эхинококк финнаси топилган. Э. пуфак даврида эхинококкоз касаллигини пайдо қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.