Eylaton
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21–22-b. — ziyouz.com
Eylaton EYLATON, Şahri Xaybar — ilk temir davriga oid arxeologik yodgorlik (mil. av. 6—3-asrlar). Andijon viloyati Izboskan tumanidagi şu nomli qişloq hududida joylaşgan. Yodgorlik 1932 yil aniklangan bölib, şu kungaça B.A.Latinin, Yu.A. Zadneprovskiy, T.G.Obodduyeva, S. Kudratovlar arxeologik qazişmalar ötkazganlar. Tekşirişlarga köra, E. maydoni 200 ga bölib, taşqi mudofaa devorlari bilan örab olingan. Taşqi E. atrofidagi dala va töqayzorlardagi dehqonlar hamda çorvadorlar uçun xavfxatar paydo bölganda bir panagoh vazifasini bajargan. 20 gektarga teng bölgan ark maydoni ham kuçli devor bilan himoyalangan. Mudofaa devorlari ma'lum reja asosida ğişt va guvalalardan qurilgan. Devorlarning saqlangan eni 4 m ga, bal. 2,5 m.ga boradi. Mudofaa devorlari böylab har 55— 60 m da buris (möla) bölgan. Burjlar törtburçak şaklda bölib (ölçamlari 10,5x10 m), umumiy devordan oldinga çiqib turadi. Bu esa ulardan turib har qanday şaroitda şaharga hujum qilayotgan duşmanni aniq möljalga olişga imkon beradi. Uyjoylar paxsadan, ba'zida xom ğiştlardan tiklangan va bitta oila yaşaşi uçun möljallangan. Yaşaş xonasidan taşqari yordamçi xöjalik majmuasi: öralar, maydonlar va öçoqlar topilgan.
E.ni ma'lum reja asosida, juda mukammal qurilgan ilk şahar va öz zamonasining yirik me'moriy muhandislik obidasi deyiş mumkin. E. hunarmandlar şahri bölgan. Unda kulolçilik, töqimaçilik va qisman temirçilik rivojlangan. Qazişmalar paytida sopol idişlar pişiradigan 2 xumdon ( 3,3x3,5 m) topilgan. Idişlar xillari, toşqol va köplab sopol idişlar parçalariga qaraganda ular kulolçilikda çarhsan foydalana boşlagan.
E. Farğona vodiysida uşbu davrning iqtisodiy, savdo va ma'muriy boşqaruv markazi bölgan.
Boqijon Matboboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЙЛАТОН, Шаҳри Хайбар — илк темир даврига оид археологик ёдгорлик (мил. ав. 6—3-асрлар). Андижон вилояти Избоскан туманидаги шу номли қишлоқ ҳудудида жойлашган. Ёдгорлик 1932 йил аникланган бўлиб, шу кунгача Б.А.Латинин, Ю.А. Заднепровский, Т.Г.Ободдуева, С. Кудратовлар археологик қазишмалар ўтказганлар. Текширишларга кўра, Э. майдони 200 га бўлиб, ташқи мудофаа деворлари билан ўраб олинган. Ташқи Э. атрофидаги дала ва тўқайзорлардаги деҳқонлар ҳамда чорвадорлар учун хавфхатар пайдо бўлганда бир панагоҳ вазифасини бажарган. 20 гектарга тенг бўлган арк майдони ҳам кучли девор билан ҳимояланган. Мудофаа деворлари маълум режа асосида ғишт ва гувалалардан қурилган. Деворларнинг сақланган эни 4 м га, бал. 2,5 м.га боради. Мудофаа деворлари бўйлаб ҳар 55— 60 м да бурис (мўла) бўлган. Буржлар тўртбурчак шаклда бўлиб (ўлчамлари 10,5x10 м), умумий девордан олдинга чиқиб туради. Бу эса улардан туриб ҳар қандай шароитда шаҳарга ҳужум қилаётган душманни аниқ мўлжалга олишга имкон беради. Уйжойлар пахсадан, баъзида хом ғиштлардан тикланган ва битта оила яшаши учун мўлжалланган. Яшаш хонасидан ташқари ёрдамчи хўжалик мажмуаси: ўралар, майдонлар ва ўчоқлар топилган.
Э.ни маълум режа асосида, жуда мукаммал қурилган илк шаҳар ва ўз замонасининг йирик меъморий муҳандислик обидаси дейиш мумкин. Э. ҳунармандлар шаҳри бўлган. Унда кулолчилик, тўқимачилик ва қисман темирчилик ривожланган. Қазишмалар пайтида сопол идишлар пиширадиган 2 хумдон ( 3,3x3,5 м) топилган. Идишлар хиллари, тошқол ва кўплаб сопол идишлар парчаларига қараганда улар кулолчиликда чарҳцан фойдалана бошлаган.
Э. Фарғона водийсида ушбу даврнинг иқтисодий, савдо ва маъмурий бошқарув маркази бўлган.
Боқижон Матбобоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.