Falanga
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22-b. — ziyouz.com
Falanga (yun. phalanx) — Yunonistonda oğir qurolli piyoda askar (goplit) larning jips safga tizilgan köp qatorli jangovar tartibi. F.da askarlar orasidagi masofa 0,5—1 m ni taşkil etgan. F., asosan, 8—16 (ba'zan 25) katordan iborat bölib, safda turgan 1000 jangçi 500—1000 m.gaça frontga çözilgan. F. Troya uruşigaça ma'lum bölsada, biroq, u mil. av. 6-a.ga kelib töla şakllanadi. Makedoniyalik Filipp IIF. tarkibiga muayyan özgarişlar kiritadi, uni suvoriylar b-n mustahkamlaydi. Makedoniya katta F.si 16384 goplitlar, 8192 peltastlar va 4096 otliq askarlardan taşkil qilingan. F.ning loxos (16 goplitlardan iborat bir qator), sintagma (16 loxoslar) va kiçik F. (16 sintagma)dan iborat bölinmalari tuzilgan. F. safi (jangovar tartibi) kvadrat, ombir hamda öyiq körinişida bölgan. F., asosan, uzun nayzalar yordamida röparadan qaqşatqiç zarba beriş uçun möljallangan. F.ning janggohda manyovr qiliş imkoniyati nisbatan çeklangan. Harakat paytida F.ning safi tez buzilib ketar edi. F. Qad. Rimda (mil. av. 4-a. oxiri) manipula (legion bölinmasi) safi joriy qilingunga qadar qöllanilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАЛАНГА (юн. phalanx) — Юнонистонда оғир қуролли пиёда аскар (гоплит) ларнинг жипс сафга тизилган кўп қаторли жанговар тартиби. Ф.да аскарлар орасидаги масофа 0,5—1 м ни ташкил этган. Ф., асосан, 8—16 (баъзан 25) катордан иборат бўлиб, сафда турган 1000 жангчи 500—1000 м.гача фронтга чўзилган. Ф. Троя урушигача маълум бўлсада, бироқ, у мил. ав. 6-а.га келиб тўла шаклланади. Македониялик Филипп IIФ. таркибига муайян ўзгаришлар киритади, уни суворийлар б-н мустаҳкамлайди. Македония катта Ф.си 16384 гоплитлар, 8192 пелтастлар ва 4096 отлиқ аскарлардан ташкил қилинган. Ф.нинг лохос (16 гоплитлардан иборат бир қатор), синтагма (16 лохослар) ва кичик Ф. (16 синтагма)дан иборат бўлинмалари тузилган. Ф. сафи (жанговар тартиби) квадрат, омбир ҳамда ўйиқ кўринишида бўлган. Ф., асосан, узун найзалар ёрдамида рўпарадан қақшатқич зарба бериш учун мўлжалланган. Ф.нинг жанггоҳда манёвр қилиш имконияти нисбатан чекланган. Ҳаракат пайтида Ф.нинг сафи тез бузилиб кетар эди. Ф. Қад. Римда (мил. ав. 4-а. охири) манипула (легион бўлинмаси) сафи жорий қилингунга қадар қўлланилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.