Farhod
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 73-b. — ziyouz.com
Farhod — Şarq xalklari oğzaki va yozma adabiyotida keng tarqalgan obraz. F. qad. mifologiya va folklorda toğ qahramoni sifatida tasvirlangan. Rivoyatlarda F. afsonaviy kuçlardan ham yuqori qöyilgan. Badiiy adabiyotda dastlab forstojik şoiri Oğoçiy (10—11-a. lar) şe'rlarida tilga olingan. Bal'amiy («Tarixi Tabariy»), Abu Dulaf («Risolai soniya») asarlarida F. Şirin b-n boğliq qahramon sifatida eslangan. Şarq adabiyotida birinçi bölib' Nizomiy F. obrazini keng epik planda tasvirlagan. 14-a.da Nizomiy dostonini Qutb turkiyga tarjima qilgan. Xusrav Dehlaviy «Şirin va Xusrav»ida Nizomiy izidan borgan. F. obraziga ayrim anikliklar kiritgan. Nizomiyda F.ning kelib çiqişi haqida ma'lumot yöq. Xusrav Dehlaviyda u Çin xoqonining öğli. Lekin ularda F. qahramon darajasiga kötarilmagan. Orif Ardabiliyning «Farhodnoma» dostoni (1369) dan boşlab F. markaziy qahramon sifatida tasvirlana boşlagan. F.ning mukammal epik obrazini Navoiy yaratgan. Navoiy F. obrazi orqali ideal inson xaqidagi gumanistik qaraşlarini ifodalab, eng yuksak insoniy fazilatlarni madh etgan. Navoiy dostonda F. va Şirinning çin sevgisi haqida hikoya qiladi va şu muhabbat fonida ijtimoiy dayot muammolarini yoritadi. Keyinroq F. haqida Kavsariy, Nizoriy va b. dostonlar yaratdilar. Sönggi davr dostonlari va sahna asarlarida ham F. obrazi yaratilgan (Xurşid, «Farhod va Şirin»; Samad Vurğun, «Farhod va Şirin»; Skosirev, «Farxod» va b.).
Ad.: Şarq adabiyotida Farhod qissasi, T., 1985.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАРҲОД — Шарқ халклари оғзаки ва ёзма адабиётида кенг тарқалган образ. Ф. қад. мифология ва фольклорда тоғ қаҳрамони сифатида тасвирланган. Ривоятларда Ф. афсонавий кучлардан ҳам юқори қўйилган. Бадиий адабиётда дастлаб форстожик шоири Оғочий (10—11-а. лар) шеърларида тилга олинган. Балъамий («Тарихи Табарий»), Абу Дулаф («Рисолаи сония») асарларида Ф. Ширин б-н боғлиқ қаҳрамон сифатида эсланган. Шарқ адабиётида биринчи бўлиб’ Низомий Ф. образини кенг эпик планда тасвирлаган. 14-а.да Низомий достонини Қутб туркийга таржима қилган. Хусрав Деҳлавий «Ширин ва Хусрав»ида Низомий изидан борган. Ф. образига айрим аникликлар киритган. Низомийда Ф.нинг келиб чиқиши ҳақида маълумот йўқ. Хусрав Деҳлавийда у Чин хоқонининг ўғли. Лекин уларда Ф. қаҳрамон даражасига кўтарилмаган. Ориф Ардабилийнинг «Фарҳоднома» достони (1369) дан бошлаб Ф. марказий қаҳрамон сифатида тасвирлана бошлаган. Ф.нинг мукаммал эпик образини Навоий яратган. Навоий Ф. образи орқали идеал инсон хақидаги гуманистик қарашларини ифодалаб, энг юксак инсоний фазилатларни мадҳ этган. Навоий достонда Ф. ва Шириннинг чин севгиси ҳақида ҳикоя қилади ва шу муҳаббат фонида ижтимоий даёт муаммоларини ёритади. Кейинроқ Ф. ҳақида Кавсарий, Низорий ва б. достонлар яратдилар. Сўнгги давр достонлари ва саҳна асарларида ҳам Ф. образи яратилган (Хуршид, «Фарҳод ва Ширин»; Самад Вурғун, «Фарҳод ва Ширин»; Скосирев, «Фарход» ва б.).
Ад.: Шарқ адабиётида Фарҳод қиссаси, Т., 1985.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.