Farmoyiş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50-b. — ziyouz.com
Farmoyiş — boşqaruvga doyr huquqiy hujjat; konstitutsiyaviy huquqda davlat boşliği va ijro etuvçi hokimiyat organlari tomonidan vakolatlari doirasida çiqariladi. Ijro etuvçi hokimiyat organining tez hal qilinişi kerak bölgan va b. joriy masalalarga oid karori F. şaklida çiqariladi. Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 94moddasida körsatilişiça, Prezident konstitutsiyaga va qonunlarga asoslanib hamda ularni ijro etiş yuzasidan respublikaning butun hududida majburiy kuçga ega bölgan farmonlar, qarorlar va F.lar çiqaradi. «Vazirlar Mahkamasi amaldagi qonunlarga muvofiq, Özbekiston Respublikasi hududidagi barça organlar, korxonalar, muassasalar, taşkilotlar, mansabdor şaxslar va fukarolar tomonidan bajarilişi majburiy bölgan qarorlar va F.lar çiqaradi» (Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, 98modda). Şuningdek, Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunçilik palatasi Spikeri va Senat Raisi F.lar çikarişi Konstitutsiyada közda tutilgan.
Bundan taşqari, muassasa rahbarining yakka uzi tomonidan çikariladigan huquqiy hujjatlar ham F. hisoblanadi. F. mansabdor şaxslarning muayyan aniq doirasiga möljallanib, uning amal qiliş va bajariliş muddati belgilangan böladi. FARMON — 1) muayyan mamlakatlarda davlat boşligi (Prezident) çiqaradigan muhim huquqiy hujjat. F. bilan, odatda, şaxslar yuksak lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod qilinadi, favqulodda yoki harbiy holat tartibi joriy etiladi, orden va medallar b-n mukofotlaş amalga oşiriladi, oliy harbiy va faxriy unvonlar beriladi, umumnormativ xususiyatga ega bölgan qarorlar rasmiylaştiriladi. Umumiy qoidaga köra, F. mazkur davlat konstitutsiyasi va qonunlariga (ÖzRda — Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Krraqalpoğiston Respublikasining Konstitutsiyasi va ÖzR qonunlariga) zid bölmasligi kerak. Özbekiston Respublikasida Prezident F.lari Oliy Majlis yoki Vazirlar Mahkamasi roziligisiz mustaqil tarzda Prezident tomonidan qabul qilinadi. F. — mazmun va mohiyatiga köra, konstitutsiyaviy normalarni ijtimoiy hayotga tatbiq qilişning vositasi sifatida namoyon bölib, yuridik kuçi nuqtai nazaridan konstitutsiya va qonun normalariga nisbatan ikkilamçi hisoblanadi. Özbekiston Respublikasining «Normativhuquqiy hujjatlar töğrisida»gi qonuni (2000 y. 14 dek.)ga köra, Prezident F.lari belgilangan tartibda kuçga kiradi va ular e'lon qilinişi şart. Ğarb mamlakatlarida, F.ga öxşaş hujjatlar köpinça dekret (AQŞda ijro etuvçi direktivalar) deb ataladi; 2) Eron şohlari, Usmonli turk imperiyasi sultonlari, Old va Örta Şarq mamlakatlarida qad. hukmdorlarning oliy buyruği.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАРМОЙИШ — бошқарувга дойр ҳуқуқий ҳужжат; конституциявий ҳуқуқда давлат бошлиғи ва ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан ваколатлари доирасида чиқарилади. Ижро этувчи ҳокимият органининг тез ҳал қилиниши керак бўлган ва б. жорий масалаларга оид карори Ф. шаклида чиқарилади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 94моддасида кўрсатилишича, Президент конституцияга ва қонунларга асосланиб ҳамда уларни ижро этиш юзасидан республиканинг бутун ҳудудида мажбурий кучга эга бўлган фармонлар, қарорлар ва Ф.лар чиқаради. «Вазирлар Маҳкамаси амалдаги қонунларга мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги барча органлар, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, мансабдор шахслар ва фукаролар томонидан бажарилиши мажбурий бўлган қарорлар ва Ф.лар чиқаради» (Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, 98модда). Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси Спикери ва Сенат Раиси Ф.лар чикариши Конституцияда кўзда тутилган.
Бундан ташқари, муассаса раҳбарининг якка узи томонидан чикариладиган ҳуқуқий ҳужжатлар ҳам Ф. ҳисобланади. Ф. мансабдор шахсларнинг муайян аниқ доирасига мўлжалланиб, унинг амал қилиш ва бажарилиш муддати белгиланган бўлади. ФАРМОН — 1) муайян мамлакатларда давлат бошлиги (Президент) чиқарадиган муҳим ҳуқуқий ҳужжат. Ф. билан, одатда, шахслар юксак лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод қилинади, фавқулодда ёки ҳарбий ҳолат тартиби жорий этилади, орден ва медаллар б-н мукофотлаш амалга оширилади, олий ҳарбий ва фахрий унвонлар берилади, умумнорматив хусусиятга эга бўлган қарорлар расмийлаштирилади. Умумий қоидага кўра, Ф. мазкур давлат конституцияси ва қонунларига (ЎзРда — Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, Кррақалпоғистон Республикасининг Конституцияси ва ЎзР қонунларига) зид бўлмаслиги керак. Ўзбекистон Республикасида Президент Ф.лари Олий Мажлис ёки Вазирлар Маҳкамаси розилигисиз мустақил тарзда Президент томонидан қабул қилинади. Ф. — мазмун ва моҳиятига кўра, конституциявий нормаларни ижтимоий ҳаётга татбиқ қилишнинг воситаси сифатида намоён бўлиб, юридик кучи нуқтаи назаридан конституция ва қонун нормаларига нисбатан иккиламчи ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг «Нормативҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги қонуни (2000 й. 14 дек.)га кўра, Президент Ф.лари белгиланган тартибда кучга киради ва улар эълон қилиниши шарт. Ғарб мамлакатларида, Ф.га ўхшаш ҳужжатлар кўпинча декрет (АҚШда ижро этувчи директивалар) деб аталади; 2) Эрон шоҳлари, Усмонли турк империяси султонлари, Олд ва Ўрта Шарқ мамлакатларида қад. ҳукмдорларнинг олий буйруғи.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.