Farzandlikka oliş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 44–45-b. — ziyouz.com
Farzandlikka oliş - ota ona sining homiyligidan mahrum bölgan bolalarni tarbiyaga oliş va farzandlikka olinuvçi b-n farzandlikka oluvçi örtasidagi, otaona b-n bolalar örtasidagi mavjud huquqiy (şaxsiy va mulkiy) munosabatlarni belgilaş. Özbekiston Respublikasining Oila kodeksida otaona qaramoğidan mahrum bölgan va yetim bolalar, ayni vaqtda, faqat voyaga yetmagan bolalarnigina ularning manfaatlarini közlab farzandlikka olinişi körsatilgan. F.o. bolani F.o.ni istagan şaxslarning arizasiga binoan hamda vasiylik va homiylik organi (xalq ta'limi, sogliqni saklaş, ijtimoiy ta'minot bölimlari, vasiylik va xomiylik organlari) tavsiyasiga köra, tuman (şahar) hokimi qarori b-n rasmiylaştiriladi. Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 y. 12 apr.dagi 171sonli karori b-n tasdiklangan «Fukarolik holati dalolatnomalarini qayd etiş qoidalari»da belgilanişiça, FXDYO organi qabul qilingan hujjatlar asosida tuğilganlik haqidagi dalolatnoma yozuviga tegişli özgartişlarni kiritadi va tuğilganlik haqida yangi guvohnoma beradi. Farzandlikka oluvçilar bolaning tuğilişi qayd etilgan daftarga uning otaonasi deb yozilişi kerak. Bolaning manfaatlaridan kelib çiqib, zarur hollarda bolaning familiyasi, ismi, otasining ismigina emas, balki tuğilgan sanasi ham bir yildan ortiq bölmagan farq b-n özgartirilişi mumkin. Agar bola 10 yoşdan oşmagan bölsa, tuğilgan joyi ham Özbekiston Respublikasi doirasida özgartirilişiga yöl qöyiladi. Voyaga yetgan erkak yoki ayol fuqarolar farzandlikka oluvçilar bölişi mumkin. Quyidagi şaxslar farzandlikka oluvçilar bölmaydilar; otaonalik huquqidan mahrum qilingan yoki otaonalik huquqi çeklanganlar; qonunda belgilangan tartibda muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati çeklanganlar; asab kasalliklari yoki narkologiya muassasalarida röyxatda turuvçilar; farzandlikka olganligi bekor qilingan sobiq farzandlikka oluvçilar; qasddan sodir qilingan jinoyatlari uçun ilgari hukm qilinganlar. Qonun ögay ota va ögay ona tomonidan F.o. hollaridan taşqari holatlarda farzandlikka oluvçi va farzandlikka olinuvçilar yoşidagi farq 15 yoşdan kam bölmasligini şart qilib qöyadi. Farzandlikka olinuvçining qarindoşlari, farzandlikka olinuvçi oilasida yaşayotgan şaxs, akauka, opasingillarni ular örtasidagi qarindoşlik aloqalarini buzmasdan farzandlikka olayotgan şaxslar, ögay ota va ögay ona, Özbekiston Respublikasi fuqarolari, kasallik, baxtsiz hodisa oqibatida farzandlaridan ajralgan şaxslar F.o.da ustunlik huquqiga egadirlar. Qoida tariqasida, 10 yoşga tölgan bolani F.o. uçun uning roziligi talab qilinadi. Bolaning roziligi vasiylik va homiylik organi tomonidan anikdanadi. Bolani F.o. uçun farzandlikka olinayotgan bola otaonasining roziligi talab etiladi. Ammo quyidagi hollarda otaonaning roziligisiz F.o.ga yöl qöyiladi: otaonaning kimligi noma'lum bölsa; otaona otaonalik huquqidan mahrum qilingan bölsa; otaona muomalaga layoqatsiz, bedarak yöqolgan deb topilgan yoki vafot etgan deb e'lon qilingan bölsa; otaona bir yildan ortiq muddat davomida bolalar yoki davolaş muassasalaridagi bolasidan uzrli sabablarsiz xabar olmagan bölsa. Farzandlikka olingan bolalar barça şaxsiy va mulkiy huquqlarda farzandlikka oluvçining öz bolalariga tenglaştiriladi. Ayni vaqtda farzandlikka olinganlar va ularning otaonasi (şuningdek, qarindoşlari) bir-birlariga nisbatan şaxsiy va mulkiy huquqlarni yöqotadilar xamda özaro majburiyatlardan ozod böladilar. F.o. sirini oşkor qiliş tegişli ravişda jinoiy javobgarlikka olib keladi.
Şoira Yöldoşeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАРЗАНДЛИККА ОЛИШ - ота она сининг ҳомийлигидан маҳрум бўлган болаларни тарбияга олиш ва фарзандликка олинувчи б-н фарзандликка олувчи ўртасидаги, отаона б-н болалар ўртасидаги мавжуд ҳуқуқий (шахсий ва мулкий) муносабатларни белгилаш. Ўзбекистон Республикасининг Оила кодексида отаона қарамоғидан маҳрум бўлган ва етим болалар, айни вақтда, фақат вояга етмаган болаларнигина уларнинг манфаатларини кўзлаб фарзандликка олиниши кўрсатилган. Ф.о. болани Ф.о.ни истаган шахсларнинг аризасига биноан ҳамда васийлик ва ҳомийлик органи (халқ таълими, соглиқни саклаш, ижтимоий таъминот бўлимлари, васийлик ва хомийлик органлари) тавсиясига кўра, туман (шаҳар) ҳокими қарори б-н расмийлаштирилади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 й. 12 апр.даги 171сонли карори б-н тасдикланган «Фукаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидалари»да белгиланишича, ФХДЁ органи қабул қилинган ҳужжатлар асосида туғилганлик ҳақидаги далолатнома ёзувига тегишли ўзгартишларни киритади ва туғилганлик ҳақида янги гувоҳнома беради. Фарзандликка олувчилар боланинг туғилиши қайд этилган дафтарга унинг отаонаси деб ёзилиши керак. Боланинг манфаатларидан келиб чиқиб, зарур ҳолларда боланинг фамилияси, исми, отасининг исмигина эмас, балки туғилган санаси ҳам бир йилдан ортиқ бўлмаган фарқ б-н ўзгартирилиши мумкин. Агар бола 10 ёшдан ошмаган бўлса, туғилган жойи ҳам Ўзбекистон Республикаси доирасида ўзгартирилишига йўл қўйилади. Вояга етган эркак ёки аёл фуқаролар фарзандликка олувчилар бўлиши мумкин. Қуйидаги шахслар фарзандликка олувчилар бўлмайдилар; отаоналик ҳуқуқидан маҳрум қилинган ёки отаоналик ҳуқуқи чекланганлар; қонунда белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланганлар; асаб касалликлари ёки наркология муассасаларида рўйхатда турувчилар; фарзандликка олганлиги бекор қилинган собиқ фарзандликка олувчилар; қасддан содир қилинган жиноятлари учун илгари ҳукм қилинганлар. Қонун ўгай ота ва ўгай она томонидан Ф.о. ҳолларидан ташқари ҳолатларда фарзандликка олувчи ва фарзандликка олинувчилар ёшидаги фарқ 15 ёшдан кам бўлмаслигини шарт қилиб қўяди. Фарзандликка олинувчининг қариндошлари, фарзандликка олинувчи оиласида яшаётган шахс, акаука, опасингилларни улар ўртасидаги қариндошлик алоқаларини бузмасдан фарзандликка олаётган шахслар, ўгай ота ва ўгай она, Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, касаллик, бахтсиз ҳодиса оқибатида фарзандларидан ажралган шахслар Ф.о.да устунлик ҳуқуқига эгадирлар. Қоида тариқасида, 10 ёшга тўлган болани Ф.о. учун унинг розилиги талаб қилинади. Боланинг розилиги васийлик ва ҳомийлик органи томонидан аникданади. Болани Ф.о. учун фарзандликка олинаётган бола отаонасининг розилиги талаб этилади. Аммо қуйидаги ҳолларда отаонанинг розилигисиз Ф.о.га йўл қўйилади: отаонанинг кимлиги номаълум бўлса; отаона отаоналик ҳуқуқидан маҳрум қилинган бўлса; отаона муомалага лаёқатсиз, бедарак йўқолган деб топилган ёки вафот этган деб эълон қилинган бўлса; отаона бир йилдан ортиқ муддат давомида болалар ёки даволаш муассасаларидаги боласидан узрли сабабларсиз хабар олмаган бўлса. Фарзандликка олинган болалар барча шахсий ва мулкий ҳуқуқларда фарзандликка олувчининг ўз болаларига тенглаштирилади. Айни вақтда фарзандликка олинганлар ва уларнинг отаонаси (шунингдек, қариндошлари) бир-бирларига нисбатан шахсий ва мулкий ҳуқуқларни йўқотадилар хамда ўзаро мажбуриятлардан озод бўладилар. Ф.о. сирини ошкор қилиш тегишли равишда жиноий жавобгарликка олиб келади.
Шоира Йўлдошева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.