Faxr sekstanti
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78-b. — ziyouz.com
Faxr sekstanti (Sudey Faxr) — yoyi aylananing 1/6 qismini taşkil etgan va gradus, minut hamda sekundlarga taqsimlangan, diametri 20 m li qadimgi meridian asbob. Aylananing markazida diametri 15 sm bölgan dioptr (tuynuk) joylaşgan. F. s. yoyi dioptr markazidan tuşirilgan perpendikulyar asosidan şim. tomonga qarab joylaşgan. Yoyga perpendikulyar bölgan asos yey şkalasining hisob boşi qilib olingan.
F.s. 11-a. boşlarida astronom va matematik Abu Mahmud Homid ibn alXidir alXujandiy tomonidan ixtiro kilingan. U ilk bor mazkur asbobning yoyini yer tagiga tuşiriş tugrisida fikr bildirdi. Uning bu fikrini Samarqandda yoyining radiusi 40,2 m bölgan kvadrantini qurişda Uluğbek amalga oşirdi. Unda yoyning yarmi yer tagiga tuşirilgan edi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАХР СЕКСТАНТИ (Судей Фахр) — ёйи айлананинг 1/6 қисмини ташкил этган ва градус, минут ҳамда секундларга тақсимланган, диаметри 20 м ли қадимги меридиан асбоб. Айлананинг марказида диаметри 15 см бўлган диоптр (туйнук) жойлашган. Ф. с. ёйи диоптр марказидан туширилган перпендикуляр асосидан шим. томонга қараб жойлашган. Ёйга перпендикуляр бўлган асос ей шкаласининг ҳисоб боши қилиб олинган.
Ф.с. 11-а. бошларида астроном ва математик Абу Маҳмуд Ҳомид ибн алХидир алХужандий томонидан ихтиро килинган. У илк бор мазкур асбобнинг ёйини ер тагига тушириш тугрисида фикр билдирди. Унинг бу фикрини Самарқандда ёйининг радиуси 40,2 м бўлган квадрантини қуришда Улуғбек амалга оширди. Унда ёйнинг ярми ер тагига туширилган эди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.