Fenokopiya
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 92-b. — ziyouz.com
Fenokopiya (yun. phaino — bölaman, topaman va lot. copia — köp) — fenoyaşlning irsiy bölmagan özgarişi (modifikatsiya). Genotipnsng muayyan özgarişi (mutatsiya)ga öxşab ketadi, lekin irsiylanmasligi b-n undan farq qiladi. «F.» terminini nemis genetigi R. Goldşmidt taklif etgan (1935). F. — fizik yoki kimyoviy omillarning rivojlanayotgan organizmga ta'siri natijasi. Mas, talidomid preparatini qabul qilgan homilador ayollardan köpinça mutant allellar paydo qiladigan fekomeliya (qöllari bargeimon qisqargan) çaqaloqlar tuğilgan. Ontogenezning muayyan davrlarida F. köproq namoyon böladi. Muayyan omil rivojlanişning turli davrlarida har xil F.; har xil omillar ontogenezning bir davrida bir xil F. paydo qilişi mumkin. Mas, rivojlanişning dastlabki davrlarida tovuq embrioni sariqlik xaltasiga insulin inyeksiya qilinganida dumsiz jöjalar, lekin şu gormon keyinroq kiritilganda ustki tumşuği kalta jöjalar rivojlanib çiqadi. Bu ikki xil nuqson genetik mutatsiya tariqasida ham ma'lum. F. sababi muayyan omil ta'sirida genotip özgarmasdan ontogenezda sodir böladigan jarayonlarning buzilişidan iborat. F. oliş mumkinligi ontogenez jarayonlarining diskretligini va muayyan genlar ta'sirining «kritik davrlari» bölişini körsatadi. Bu qolat ontogenezda F.da genetik axborotning yuzaga çiqişini örganişda foydalanişga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФЕНОКОПИЯ (юн. phaino — бўламан, топаман ва лот. copia — кўп) — фенояшлнинг ирсий бўлмаган ўзгариши (модификация). Генотипнцнг муайян ўзгариши (мутация)га ўхшаб кетади, лекин ирсийланмаслиги б-н ундан фарқ қилади. «Ф.» терминини немис генетиги Р. Гольдшмидт таклиф этган (1935). Ф. — физик ёки кимёвий омилларнинг ривожланаётган организмга таъсири натижаси. Мас, талидомид препаратини қабул қилган ҳомиладор аёллардан кўпинча мутант аллеллар пайдо қиладиган фекомелия (қўллари баргеимон қисқарган) чақалоқлар туғилган. Онтогенезнинг муайян даврларида Ф. кўпроқ намоён бўлади. Муайян омил ривожланишнинг турли даврларида ҳар хил Ф.; ҳар хил омиллар онтогенезнинг бир даврида бир хил Ф. пайдо қилиши мумкин. Мас, ривожланишнинг дастлабки даврларида товуқ эмбриони сариқлик халтасига инсулин инъекция қилинганида думсиз жўжалар, лекин шу гормон кейинроқ киритилганда устки тумшуғи калта жўжалар ривожланиб чиқади. Бу икки хил нуқсон генетик мутация тариқасида ҳам маълум. Ф. сабаби муайян омил таъсирида генотип ўзгармасдан онтогенезда содир бўладиган жараёнларнинг бузилишидан иборат. Ф. олиш мумкинлиги онтогенез жараёнларининг дискретлигини ва муайян генлар таъсирининг «критик даврлари» бўлишини кўрсатади. Бу қолат онтогенезда Ф.да генетик ахборотнинг юзага чиқишини ўрганишда фойдаланишга имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.