Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Fenomenalizm

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 95-b. — ziyouz.com

    Fenomenalizm — falsafiy ta'limot; bevosita biliş obyekti sezgilarning özidangina iborat degan nuqtai nazarga tayanadi. Bu ta'limot vakillarini falsafa tarixida aşaddiy va mö'tadil F. tarafdorlariga ajratibörganişadi. Aşaddiy F. konsepsiyasi dunyo «ğoyalar» majmuasi, «sezgilar kompleksno deb hisoblovçi (Berkli, empiriokrititsizm) subyektiv idealizm oqimiga yoki dunyoni biliş mumkinligini inkor etuvçi agnostitsizmgy. olib boradi. Bunday konsepsiya tarafdorlari fikriça, «sezgilar ortida nimalar yaşiringanligini bilişimiz mumkin emas» (Yum). Mö'tadil F. vakillari orasida sezgilarda namoyon böluvçi obyektlarning real mavjudligini tan oluvçi va bunday obyektlarni (Lokk singari) moddiy obyektlar deb hisoblovçi noizçil materialistlarni ham, bu obyektlarni bilib oliş mumkin bölmaydigan «narsa özida»dir deb hisoblovçi kantça agnostitsizm tarafdorlarini ham (Kant, Mill, Spenser) uçratiş mumkin. F. 19—20-a.larda ötgan barça pozitivistik ta'limotlarga ham xosdir. F. neopozitivizm oqimida lingvistik va umuman semiotik şaklda namoyon böladi, çunki bu oqimning asosiy da'vosi tajribani «obyektli» yoki «fenomenalistik» tilda ifodalab berişdan iboratdir. F. inglizamerika neorealizmiga ham xosdir.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ФЕНОМЕНАЛИЗМ — фалсафий таълимот; бевосита билиш объекти сезгиларнинг ўзидангина иборат деган нуқтаи назарга таянади. Бу таълимот вакилларини фалсафа тарихида ашаддий ва мўътадил Ф. тарафдорларига ажратибўрганишади. Ашаддий Ф. концепцияси дунё «ғоялар» мажмуаси, «сезгилар комплексно деб ҳисобловчи (Беркли, эмпириокритицизм) субъектив идеализм оқимига ёки дунёни билиш мумкинлигини инкор этувчи агностицизмгй. олиб боради. Бундай концепция тарафдорлари фикрича, «сезгилар ортида нималар яширинганлигини билишимиз мумкин эмас» (Юм). Мўътадил Ф. вакиллари орасида сезгиларда намоён бўлувчи объектларнинг реал мавжудлигини тан олувчи ва бундай объектларни (Локк сингари) моддий объектлар деб ҳисобловчи ноизчил материалистларни ҳам, бу объектларни билиб олиш мумкин бўлмайдиган «нарса ўзида»дир деб ҳисобловчи кантча агностицизм тарафдорларини ҳам (Кант, Милль, Спенсер) учратиш мумкин. Ф. 19—20-а.ларда ўтган барча позитивистик таълимотларга ҳам хосдир. Ф. неопозитивизм оқимида лингвистик ва умуман семиотик шаклда намоён бўлади, чунки бу оқимнинг асосий даъвоси тажрибани «объектли» ёки «феноменалистик» тилда ифодалаб беришдан иборатдир. Ф. инглизамерика неореализмига ҳам хосдир.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.